Psychiatria metaboliczna
Czy dieta ketogeniczna może wspierać leczenie schizofrenii?
dr n. med. i n. o zdr. Joanna Róg
- Zależności pomiędzy zaburzeniami metabolicznymi a zdrowiem psychicznym
- Dieta ketogeniczna – działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne, wpływ na neuroprzekaźniki
- Potencjalne zastosowania w schizofrenii – potrzeba dalszych, poszerzonych badań nad skutecznością i bezpieczeństwem diety
W ostatnich latach podejście do szeroko pojętej koncepcji zdrowia i zaburzeń psychicznych przechodziło subtelną, ale głęboką transformację. Obecnie odchodzi się od wyłącznego skupienia na ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) jako głównym źródle objawów psychopatologicznych, na rzecz bardziej zintegrowanego i kompleksowego podejścia1. W celu lepszego zrozumienia złożoności zdrowia psychicznego i jego uwarunkowań coraz większą uwagę zwraca się na wpływ funkcjonowania innych narządów i układów, takich jak układ pokarmowy, odpornościowy lub hormonalny, a także na rolę czynników środowiskowych, stylu życia oraz relacji społecznych w utrzymaniu zdrowia psychicznego2.
W obliczu tej transformacji rozwija się również psychiatria metaboliczna – paradygmat, którego celem jest wyjaśnienie złożonej i wzajemnej zależności między metabolizmem organizmu a zdrowiem psychicznym. Badania i modulacja ścieżek metabolicznych ustroju wyłaniają się jako obiecujący kierunek poszukiwań skutecznych metod profilaktyki, diagnozowania i leczenia zaburzeń psychicznych1.
Formalna definicja „psychiatrii metabolicznej” nie została jeszcze uzgodniona, jednak w 2025 r. na łamach „Nature Mental Health” pojawiło się następujące jej określenie: „Psychiatria metaboliczna to dziedzina badań zajmująca się zależnościami między metabolizmem a zdrowiem psychicznym. Jej celem jest identyfikacja i opisanie dwukierunkowych mechanizmów łączących prawidłowy lub zaburzony metabolizm (w tym – choć nie wyłącznie – takie zaburzenia metaboliczne, jak cukrzyca, otyłość czy insulinooporność) ze stanem psychicznym człowieka. Zrozumienie tych powiązań ma służyć opracowaniu nowych lub udoskonalonych interwencji w leczeniu zaburzeń psychicznych oraz poprawie ogólnego stanu zdrowia fizycznego osób cierpiących na choroby psychiczne”1.
Złożoność zaburzeń metabolicznych mózgu
Mózg stanowi ok. 2% masy ciała, jednak mimo małej wagi ma wysokie wymagania metaboliczne: zużywa ok. 20% energii organizmu – głównie w postaci glukozy – oraz ok. 20% tlenu pobieranego przez organizm z powietrza. Całkowite dzienne zużycie glukozy o...
Dużym wyzwaniem dla psychiatrii metabolicznej jest fakt, że zaburzone funkcje i procesy w OUN wynikają z nakładających się i zależnych od siebie zjawisk, które mogą działać na zasadzie sprzężenia zwrotnego, wzajemnie się napędzając. Procesy metabo...
