Okulistyka
Coś mi wpadło do oka
Jak nie przeoczyć urazów zagrażających widzeniu
lek. Maja Ćwiek
lek. Marta Karwowska
dr hab. n. med. Joanna Konopińska
- W artykule został przedstawiony przejrzysty algorytm postępowania oraz tzw. czerwone flagi w wywiadzie i badaniu, które pozwalają natychmiast zidentyfikować stany naglące i zagrażające widzeniu, a także jak przy użyciu podstawowego sprzętu dostępnego na szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR) skutecznie zabezpieczyć pacjenta przed powikłaniami
Uczucie ciała obcego pod powieką (piasku, rzęsy) to jedna z najczęstszych dolegliwości okulistycznych zgłaszanych na SOR. Przeważnie jest ono spowodowane przedostaniem się do rogówki cząsteczek metalu, pyłu, drewna lub roślin oraz fragmentów soczewek kontaktowych1. Pacjenci z obecnością ciała obcego rogówki dodatkowo zgłaszają silny ból oka, łzawienie, światłowstręt i przekrwienie spojówek. Obraz kliniczny i rokowanie w takim przypadku różnią się w zależności od kilku czynników, w tym rodzaju materiału, głębokości penetracji, czasu pozostawania ciała obcego w oku oraz reakcji tkanki2,3. Fragmenty metalu często powodują powstawanie pierścieni rdzy i wtórnego stanu zapalnego, natomiast materiały organiczne, takie jak resztki roślinne lub drewno, zwiększają ryzyko infekcji.
Fizjologia rogówki
Rogówka jako przednia, przezierna i silnie unerwiona część błony zewnętrznej gałki ocznej pełni kluczową funkcję w procesie widzenia – jest głównym elementem załamującym światło wpadające do oka (moc optyczna ok. 43 D)1,3. Jej przezierność, regularna krzywizna i integralność są niezbędne dla prawidłowego widzenia.
Fizjologicznie rogówka jest wielowarstwową, beznaczyniową strukturą. W jej budowie wyróżnia się (od przodu ku tyłowi):
- nabłonek wielowarstwowy płaski, który charakteryzuje się wyjątkowo szybką regeneracją
- bogato unerwioną blaszkę graniczną przednią (błonę Bowmana)
- zrąb rogówki (stroma), który stanowi blisko 90% jej grubości i jest zbudowany z regularnie ułożonych blaszek kolagenowych – to właśnie ta regularność jest kluczowa dla przezierności
- blaszkę graniczną tylną (błonę Descemeta)
- pojedynczą warstwę komórek śródbłonka.
Śródbłonek pełni kluczową funkcję pomp metabolicznych, aktywnie usuwając wodę ze zrębu i tym samym zapobiegając jego obrzękowi oraz zmętnieniu. Rogówka odżywiana jest dyfuzyjnie z naczyń rąbka (limbusu), płynu komory przedniej oraz z filmu łzowego.
Rogówka jest pokryta filmem łzowym, który zapewnia jej nawilżenie, odżywienie, gładką powierzchnię optyczną, a także ochronę przed drobnymi urazami oraz infekcjami. Ze względu na bogate unerwienie czuciowe (śródblaszkowe) z włókien nerwu trójdzielnego (V1), nawet mikroskopijne uszkodzenie jej nabłonka powoduje silny ból, odruch łzawienia, blefarospazm (odruchowe zaciskanie powiek) oraz fotofobię1.
