Powikłania kardiologiczne w okresie okołooperacyjnym

lek. Magdalena Wieczorek

dr n. med. Piotr Nowakowski

Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Szpital Czerniakowski w Warszawie

Adres do korespondencji: lek. Magdalena Wieczorek
Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Szpital Czerniakowski
ul. Stępińska 19/25, 00-739 Warszawa; e-mail: magdalenawieczorek@op.pl

  • Omówienie czynników ryzyka powikłań krążeniowych, zarówno związanych z obciążeniami chorego, jak i zależnych od rodzaju interwencji chirurgicznej
  • Modyfikacja okołooperacyjnego leczenia farmakologicznego jako próba optymalizacji stanu pacjenta w okresie przedoperacyjnym
  • Rola optymalizacji postępowania śródoperacyjnego i w okresie pooperacyjnym w zmniejszeniu częstości występowania powikłań krążeniowych


Każdego roku na świecie leczenie operacyjne podejmowane jest u ponad 300 mln pacjentów i liczba ta wykazuje tendencję wzrostową. Coraz częściej jest ono przeprowadzane u osób w starszym wieku, często obciążonych chorobami towarzyszącymi, których obecność sprzyja wystąpieniu powikłań w okresie okołooperacyjnym1.

Jedno z głównych zagrożeń dla pacjentów leczonych operacyjnie stanowią powikłania krążeniowe, które przyczyniają się do zwiększonej chorobowości i odpowiadają za około 1/3 śmiertelności w tej grupie pacjentów. Mają one również istotny wymiar ekonomiczny, stanowiąc coraz większe obciążenie dla systemów ochrony zdrowia.

Szacuje się, że do powikłań krążeniowych dochodzi u 2-17% pacjentów leczonych operacyjnie, a u co najmniej 30% operowanych stwierdza się przynajmniej jeden z czynników ryzyka wystąpienia tych komplikacji2-4.

Z tych względów w okresie przedoperacyjnym niezwykle istotne są identyfikacja pacjentów z grupy dużego ryzyka okołooperacyjnych powikłań krążeniowych oraz podjęcie próby zminimalizowania prawdopodobieństwa ich wystąpienia poprzez modyfikację czynników ryzyka i optymalizację postępowania okołooperacyjnego bądź równoległe podjęcie obu tych kierunków działań.

Patomechanizm

Pooperacyjne powikłania krążeniowe mają przede wszystkim tło niedokrwienne. Skutkiem epizodów niedokrwienia mięśnia serca może być spektrum następstw: począwszy od bezobjawowego wzrostu stężenia biomarkerów uszkodzenia miokardium, poprzez uszkodzenie serca niespełniające kryteriów rozpoznania zawału serca (MINS – myocardial injury after non-cardiac surgery), aż do wystąpienia typowego zawału serca (MI – myocardial infarction). Objawy kliniczne mogą być zróżnicowane i obejmować: wystąpienie zaburzeń rytmu serca, niestabilność ciśnienia tętniczego, niewydolność serca, obrzęk płuc czy nagłe zatrzymanie krążenia.

Zawał serca w okresie okołooperacyjnym jest najlepiej poznanym powikłaniem krążeniowym, chociaż jego rozpoznanie może być trudne ze względu na niejednoznaczne kryteria diagnostyczne w okresie okołooperacyjnym. Śmiertelność szpitalna towarzysząca o...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Ocena ryzyka wystąpienia okołooperacyjnych powikłań kardiologicznych

Pierwszym krokiem do ograniczenia ryzyka wystąpienia powikłań krążeniowych jest identyfikacja pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka oraz podjęcie próby modyfikacji rozpoznanych czynników. Ryzyko [...]

Ocena uzupełniająca

W przypadku małej wydolności czynnościowej pacjenta lub podwyższonej oceny ryzyka wynikającej z klinicznych indeksów ryzyka kolejnym krokiem jest wykonanie badań uzupełniających. Celem postępowania [...]

Optymalizacja stanu pacjenta w okresie przedoperacyjnym

Po stratyfikacji ryzyka powikłań krążeniowych należy podjąć kroki w celu zmniejszenia szansy ich wystąpienia. W pierwszej kolejności zazwyczaj rozważane są: modyfikacja stylu życia, [...]

Postępowanie niefarmakologiczne

Przewlekła mała aktywność fizyczna przyspiesza postępujące wraz z wiekiem pogarszanie maksymalnej wydolności czynnościowej i zwiększa ryzyko rozwoju chorób przewlekłych, w tym chorób układu krążenia, [...]

Farmakoterapia okołooperacyjna

Dostępnych jest wiele metaanaliz dotyczących farmakoterapii okołooperacyjnej ukierunkowanej na zminimalizowanie ryzyka incydentów kardiologicznych, co pozwoliło na sformułowanie odpowiednich zaleceń w tym zakresie. [...]

Interwencja na naczyniach wieńcowych

Celem przedoperacyjnej profilaktycznej koronarografii i wykonania rewaskularyzacji jest próba zapobiegnięcia okołooperacyjnemu niedokrwieniu mięśnia serca na skutek zmian w naczyniach wieńcowych, jednak realne korzyści [...]

Ryzyko związane z chorobami towarzyszącymi

Zależność między nadciśnieniem tętniczym a zwiększonym ryzykiem pooperacyjnych powikłań krążeniowych nie jest jednoznaczna. Niemniej obecność nadciśnienia tętniczego, zwłaszcza źle kontrolowanego, może przyczyniać [...]

Optymalizacja postępowania śródoperacyjnego

Zastosowanie małoinwazyjnych technik chirurgicznych wiąże się ze zmniejszeniem wielkości urazu operacyjnego, mniejszą utratą krwi i mniejszą reakcją stresową organizmu. Między innymi z tych [...]

Optymalizacja postępowania w okresie pooperacyjnym

Jak wynika z danych z piśmiennictwa, różnice w śmiertelności pooperacyjnej obserwowane między ośrodkami mogą wynikać w mniejszym stopniu z różnic w częstości występowania powikłań, a w większym stopniu ze [...]

Podsumowanie

Powikłania krążeniowe stanowią istotny problem współczesnej chirurgii. Największe znaczenie dla ograniczenia częstości i następstw ich występowania mają właściwa ocena przedoperacyjna ukierunkowana na [...]