Ostry dyżur

Urazy tętnic w praktyce szpitalnego oddziału ratunkowego

prof. dr hab. n. med. Dariusz Janczak

lek. Katarzyna Frączkowska

lek. Michał Leśniak

dr n. med. Tadeusz Dorobisz

Katedra i Klinika Chirurgii Naczyniowej, Ogólnej i Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Dariusz Janczak
Katedra i Klinika Chirurgii Naczyniowej, Ogólnej i Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Borowska 213, 50-556 Wrocław; e-mail: dariusz.janczak@umed.wroc.pl

  • Diagnostyka urazów tętnic – omówienie przydatnych badań obrazowych
  • Operacja naprawcza tętnic a metody endowaskularne w leczeniu uszkodzeń tętnic
  • Prezentacja algorytmu postępowania w przypadku podejrzenia urazu tętnicy


Wśród cywili urazy tętnic stanowią jedynie 0,2-0,4% wszystkich ran i w głównej mierze dotyczą tętnic kończyn1. W związku z coraz częstszym wykonywaniem zabiegów i procedur diagnostycznych wymagających uzyskania dostępu dotętniczego systematycznie wzrasta liczba urazów jatrogennych. Szacuje się, że już około 10-29% operacji naprawczych z powodu uszkodzeń naczyń dotyczy urazów jatrogennych1. Mimo że urazy tętnic stanowią relatywnie niewielką grupę schorzeń, związane z nimi zachorowalność, śmiertelność, wysoki wskaźnik amputacji pierwotnych i wtórnych, infekcji oraz powikłań zakrzepowych2 sprawiają, że nie można tego problemu traktować marginalnie. Należy również wspomnieć, że najczęstszą przyczyną zgonów po urazach w dalszym ciągu pozostaje niekontrolowany masywny krwotok3. Dlatego tak istotna jest wiedza, jak postępować z pacjentem pourazowym oraz jak szybko i skutecznie diagnozować uszkodzenie tętnic.

Najczęściej występujące urazy tętnic to urazy otwarte1:

  • rany boczne, którym zazwyczaj towarzyszy masywne krwawienie
  • przecięcie tętnicy, gdzie brzegi rany są równe i gładkie
  • rozerwanie tętnicy, gdzie brzegi rany są nierówne i postrzępione
  • rany postrzałowe, w których uszkodzeniu ulegają również tkanki znajdujące się w znacznej odległości od pierwotnego kanału rany.


Diagnostyka urazu otwartego tętnic nie powinna nastręczać trudności. Najczęściej występują rana powłok z nasilonym wypływem krwi o charakterze tętniczym i brak tętna na obwodzie. Towarzyszą temu objawy ostrego niedokrwienia narządów zaopatrywanych przez uszkodzoną tętnicę, które w połączeniu z utratą objętości krwi krążącej i uszkodzeniami okolicznych tkanek mogą być znacznie bardziej nasilone niż w przypadku ostrego niedokrwienia o etiologii zakrzepowo-zatorowej w tej samej lokalizacji. Należy jednak pamiętać, że bezpośrednio po całkowitym przecięciu lub rozerwaniu tętnicy typu mięśniowego jej brzegi ulegają obkurczeniu, błona wewnętrzna zawija się do wnętrza naczynia i tworzy się skrzeplina, przez co krwawienie ulega samoograniczeniu lub całkowicie się zatrzymuje1.

Drugą grupę uszkodzeń tętnic stanowią urazy zamknięte, których rozpoznanie bywa znacznie trudniejsze. Powstają one w wyniku tępych urazów pośrednich lub bezpośrednich, po których nie tworzy się rana powłok komunikująca z uszkodzonym naczyniem. Do ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rozpoznanie

Rozpoznanie urazu tętnic opiera się na prawidłowo zebranym wywiadzie i obrazie klinicznym. Nawet najbardziej typowe objawy urazu tętniczego mogą być maskowane przez [...]

Pierwsza pomoc

Uszkodzenie dużej tętnicy może być przyczyną utraty kończyny lub życia, a na wyniki leczenia w dużej mierze wpływa czas upływający od powstania urazu [...]

Postępowanie przedoperacyjne

Część chorych po urazach będzie wymagała przewiezienia do ośrodka pełniącego całodobowy ostry dyżur angiochirurgiczny. Prawidłowa identyfikacja tych pacjentów zależy od ich [...]

Leczenie

Metodą leczenia o najlepiej udokumentowanej skuteczności i odległych wynikach jest operacja naprawcza tętnic. W niektórych sytuacjach uszkodzenie naczynia nie obejmuje całego obwodu, a brzegi rany [...]

Podsumowanie

W codziennej praktyce szpitalnego oddziału ratunkowego urazy tętnic nie stanowią częstego problemu. Jednak znajomość podstawowych zasad diagnostyki i postępowania z tego rodzaju uszkodzeniem jest [...]