Atopowe zapalenie skóry

Często wyróżnia się trzy fazy choroby. W okresie niemowlęctwa pierwsze zmiany wypryskowe pojawiają się zazwyczaj na policzkach i owłosionej skórze głowy. Drapanie się, które zwykle rozpoczyna się kilka tygodni później, prowadzi do powstawania nadżerek pokrytych strupami. W dzieciństwie zmiany zajmują okolice zgięć stawowych, karku i grzbietowych powierzchni kończyn. W okresie dojrzewania i dorosłości obszary lichenifikacji zajmują okolice zgięć stawowych, a także głowy i szyi. Świąd, który utrzymuje się w ciągu dnia i nasila w nocy powoduje bezsenność i istotnie upośledza jakość życia chorych w każdej fazie choroby.
Do charakterystycznych cech atopowego zapalenia skóry należą przewlekły nawracający stan zapalny skóry, zaburzenie czynności bariery skórno-naskórkowej nasilające się w skórze suchej oraz nadwrażliwość na alergeny pokarmowe i środowiskowe wywoływana za pośrednictwem IgE. Cechami histologicznymi ostrych plam i blaszek wypryskowych są obrzęk międzykomórkowy naskórka (spongioza) i wyraźny okołonaczyniowy naciek z limfocytów, monocytów, makrofagów, komórek dendrytycznych i pojedynczych eozynofili w skórze właściwej. W podostrych i przewlekłych ogniskach choroby, zlichenifikowanych i pokrytych przeczosami, naskórek jest pogrubiały, a jego górna warstwa ulega przerostowi.
Przedstawiono dwie hipotezy dotyczące mechanizmu atopowego zapalenia skóry. Jedna z nich zakłada, że pierwotnym uszkodzeniem jest zaburzenie immunologiczne, powodujące sensytyzację, w którym pośredniczy IgE, a dysfunkcja bariery nabłonkowej jest postrzegana jako wynik miejscowego stanu zapalnego. Według drugiej, wewnętrzne uszkodzenie komórek nabłonka prowadzi do dysfunkcji bariery, a aspekty immunologiczne są postrzegane jako epifenomen.
W tym artykule przeglądowym układam rozproszone elementy układanki w jedną spójną całość, podważam dominujące hipotezy i scalam wyniki ostatnich badań aby stały się implikacją dla postępowania klinicznego w atopowym zapaleniu skóry.

Epidemiologia atopowego zapalenia skóry

W ciągu ostatnich trzech dekad w krajach uprzemysłowionych częstość występowania atopowego zapalenia skóry wzrosła 2- lub 3-krotnie i wynosi 15-30% u dzieci i 2-10% u dorosłych. Ta choroba często stanowi preludium marszu alergicznego, do którego należy astma i inne choroby alergiczne. Atopowe zapalenie skóry często rozpoczyna się we wczesnym niemowlęctwie (tak zwana wczesna postać atopowego zapalenia skóry). Łącznie 45% przypadków atopowego zapalenia skóry ma początek w pierwszych sześciu miesiącach życia, 60% rozpoczyna się w pierwszym roku życia a 85% przed 5 rokiem życia. Ponad 50% dzieci ze zmianami w pierwszych dwóch latach życia nie wykazuje żadnych oznak nadwrażliwości związanej z IgE, ale uwrażliwiają się w czasie choroby. Nawet u około 70% dzieci występuje spontaniczna remisja przed dojrzewaniem. Choroba może również rozpoczynać się u dorosłych (tak zwana późna postać atopowego zapalenia skóry). U znacznej liczby takich chorych nie ma żadnych oznak sensytyzacji wywołanej za pośrednictwem IgE. Rzadsze występowanie atopowego zapalenia skóry w rejonach wiejskich w porównaniu z miejskimi sugeruje związek z „hipotezą higieniczną”, która głosi, że brak ekspozycji na czynniki infekcyjne we wczesnym dzieciństwie zwiększa podatność na choroby alergiczne. Ta koncepcja w odniesieniu do atopowego zapalenia skóry została w ostatnim czasie poddana w wątpliwość.