Badania w zastawkowych wadach serca

Zdjęcie RTG klatki piersiowej
Zdjęcie RTG klatki piersiowej może dostarczyć przydatnych informacji na temat rozmiaru komór, poszerzenia lewego przedsionka i tętnicy płucnej oraz zastoju w płucach lub obrzęku płuc. W zakresie dokładnej oceny serca metodę tę znacznie przewyższa echokardiografia. RTG jest obecnie rzadko stosowane jako jedyne badanie.
Echokardiografia
Echokardiografia przezklatkowa jest uznana za główną technikę rozpoznawania zastawkowych wad serca. Powinna być rozważona u wszystkich pacjentów, u których podejrzewa się wadę zastawkową. Jest bezpieczna, nieinwazyjna i często możliwa do wykonania na przenośnym sprzęcie. Umożliwia ocenę struktury i czynności zastawek oraz czynności komory. Przenośne aparaty do echokardiografii umożliwiają przeprowadzanie badań w miejscu wykonywania resuscytacji krążeniowo-oddechowej lub w warunkach sali operacyjnej, jak również ambulatoryjnie, w poradni.
 Oprócz informacji na temat rodzaju i stopnia ciężkości wady zastawkowej echokardiografia dostarcza także danych anatomicznych ułatwiających podejmowanie decyzji dotyczących postępowania z uszkodzoną zastawką: na przykład stopień zwapnienia i ruchomości płatków w zwężeniu zastawki aortalnej lub mitralnej może być wskazówką w wyborze pomiędzy przezskórną walwuloplastyką a wymianą chirurgiczną. W badaniu tym można również wykryć niezwiązaną z zastawką przyczynę szmeru lub innych objawów, np. śluzaka przedsionka naśladującego zwężenie zastawki mitralnej. Stenozy zastawek
Można ocenić kilka cech, m.in. stopień zwapnienia zastawek, liczbę płatków zastawki aortalnej, zajęcie spoideł oraz – przy zwężeniu zastawki mitralnej – aparat podzastawkowy. Stopień ciężkości stenozy można ocenić przez pomiar prędkości przepływu przez zastawkę, wykorzystując efekt Dopplera, z obliczeniem gradientu ciśnienia przezzastawkowego i powierzchni zastawki. W stenozie zastawki aortalnej dysfunkcja lewej komory może powodować niedoszacowanie stopnia ciężkości zwężenia. Echokardiograficzna próba obciążeniowa serca z zastosowaniem dobutaminy (czyli tzw. próba dobutaminowa) może pomóc odróżnić rzeczywiste ciężkie zwężenie zastawki aortalnej od rzekomo ciężkiej choroby wskutek niskiego rzutu sercowego. Może również dostarczyć przydatnych informacji dotyczących rokowania. Niedomykalność zastawek
Można wykryć, które zastawki są uszkodzone i jaki jest mechanizm niedomykalności: np. wypadanie płatka, płatek cepowaty lub restrykcja płatka w przypadku czynnościowej niedomykalności zastawki mitralnej z powodu słabego skurczu lewej komory. Można również ocenić stopień ciężkości, chociaż zaleca się w tym względzie ostrożność, ponieważ na wiele parametrów mogą wpływać zmiany hemodynamiki, ustawienia aparatu do echokardiografii lub różne płaszczyzny obrazowania. Ważne, aby stosować techniki wystandaryzowane, zwłaszcza dla pomiarów seryjnych. Wielkość i funkcja komór serca
Wielkość i funkcję komór serca bada się rutynowo za pomocą echokardiografii przezklatkowej. Parametry te są ważne dla określenia odpowiedzi komór na obciążenie ciśnieniowe lub objętościowe wynikające z dysfunkcji zastawki. Zarówno nadmierne poszerzenie komory w niedomykalności, jak i upośledzona czynność lewej komory w większości chorób zastawkowych (z wyjątkiem stenozy zastawki mitralnej lub trójdzielnej) są ważnymi czynnikami rokowniczymi i zazwyczaj wskazówką, że może być konieczna naprawa lub wymiana zastawki. Należy dołożyć starań, aby pomiary były dokonywane we właściwych projekcjach, zwłaszcza że często wykonuje się echokardiogramy seryjne. Opracowano i opublikowano standardy dotyczące sposobu oceny wad zastawkowych. Uzyskanie dobrych obrazów w echokardiografii wymaga odpowiednich „okienek akustycznych”, z czym u niektórych pacjentów, zwłaszcza u osób cierpiących na przewlekłe choroby układu oddechowego, pacjentów po przebytych zabiegach kardio-lub torakochirurgicznych lub osób z nadwagą, są szczególne problemy. Ograniczona jest również powtarzalność pomiarów echokardiograficznych, dlatego zaleca się ostrożność w interpretowaniu małych zmian. Pomiary prędkości przepływu i gradientu ciśnień pomiędzy jamami serca wymagają precyzyjnego ustawienia wiązki ultradźwiękowej głowicy w stosunku do kierunku przepływu krwi przez ujścia zastawkowe, a zmiany hemodynamiki układu krążenia mogą znacząco zmieniać dokonywane pomiary echokardiograficzne. Niektóre wskaźniki, na przykład bezpośrednia planimetria (geometria na płaszczyźnie) ujścia zastawkowego w zwężeniach zastawek, są mniej zależne od przepływu niż inne i to one powinny być stosowane, kiedy tylko jest to możliwe. Należy unikać decyzji dotyczących postępowania opartych na jednym parametrze; dane z badania echokardiograficznego (wykonanego przez doświadczonego echokardiografistę) należy zestawić z obrazem klinicznym. Echokardiografia przezprzełykowa
Echokardiografia przezklatkowa w wielu przypadkach jest wystarczającym narzędziem diagnostycznym, ale echokardiografia przezprzełykowa może dostarczyć dodatkowych ważnych informacji. Jest często stosowana w ocenie niedomykalności zastawki mitralnej, ponieważ bliskie położenie dolnej części przełyku i lewego przedsionka pozwala na dobrą wizualizację budowy i czynności zastawki. Podczas badania przezprzełykowego dobrze uwidoczniona jest również zastawka aortalna oraz opuszka aorty. Badanie to powinno się rozważyć przy podejrzeniu infekcyjnego zapalenia wsierdzia (IZW), kiedy obrazy przezklatkowe są niediagnostyczne, a prawdopodobieństwo tej choroby jest duże (np. stwierdza się bakteriemię z typowym dla IZW drobnoustrojem).
 Przezprzełykowa echokardiografia jest rutynowo stosowana do śródoperacyjnej oceny efektów naprawy lub wymiany zastawki. Oprócz tego w miarę jak coraz powszechniej stosowane są minimalnie inwazyjne techniki leczenia wad zastawkowych (w tym przezskórne), echokardiografia przezprzełykowa zaczęła odgrywać rolę w tych zabiegach jako narzędzie kontroli. Dostępne są obecnie sondy donosowe, które umożliwiają wykonanie badania w warunkach płytkiej sedacji, a nie znieczulenia ogólnego. W przypadku ostrego rozwarstwienia aorty echokardiografia przezprzełykowa może być przydatna w ocenie opuszki aorty i zastawki aortalnej, co stanowi wskazówkę dla postępowania chirurgicznego, chociaż badanie to może doprowadzić do wzrostu ciśnienia. Echokardiografia trójwymiarowa
Echokardiografia trójwymiarowa (3D), zarówno przezklatkowa, jak i przezprzełykowa, jest dziś znacznie powszechniej dostępna. Postępy dotyczące urządzeń i oprogramowania sprawiły, że są one łatwiejsze w obsłudze. Większość badań wykonywanych w technice echokardiografii 3D w zastawkowych wadach serca dotyczyła zastawki mitralnej, w której przypadku możliwe jest uzyskiwanie nierównoległych obrazów, ale może ona służyć także do oceny zastawki aortalnej. Pomiary lewej komory przy zastosowaniu echokardiografii 3D są jednymi z najbardziej przydatnych zastosowań tej techniki, zapewniając bardzo dużą dokładność i powtarzalność wyników.