Czy u każdego pacjenta należy zalecać ciągły pomiar stężenia glukozy? Rozważania na temat czynników psychospołecznych

Przy czym niewiele wiadomo, w jaki sposób i którzy chorzy mogą odnieść największe korzyści ze stosowania urządzeń do CGM. Urządzenie to jest wyposażone w czujnik, który w czasie rzeczywistym dostarcza danych o stężeniu glukozy w tkance śródmiąższowej, a nie we krwi. Za pomocą alarmów sygnalizowane są wysokie i niskie stężenia glukozy, a strzałki pokazują kierunek zmian tych stężeń. Urządzenia do CGM pozwalają nie tylko na indywidualne pomiary stężenia glukozy w odstępach 1-5 minutowych, ale również dokonują zapisów wielodniowych. Te urządzenia są więc źródłem wielu informacji, które chory może wykorzystać w leczeniu cukrzycy. Ze względu jednak na koszty, czas trwania szkolenia i możliwe przeciwwskazania medyczne konieczne jest, aby przez poznanie cech emocjonalnych, możliwości poznawczych i uwarunkowań behawioralnych chorych chcących stosować urządzenia do CGM, personel medyczny upewnił się, kto skorzysta z tych urządzeń najbardziej. Dzięki zrozumieniu powyższych elementów lekarze będą w stanie ocenić i wspierać chorych w radzeniu sobie z oczekiwaniami oraz psychologicznymi barierami skutecznego wykorzystania CGM. Badania nad aspektami psychospołecznymi CGM są ograniczone i skupiają się niemal wyłącznie na dzieciach i młodzieży. Ich wyniki nie wykazały ani niekorzystnych, ani korzystnych rezultatów psychologicznych w odniesieniu do poziomu lęku, jakości życia lub przestrzegania zaleceń terapii, poprawy średniej wartości hemoglobiny glikowanej (HbA_1C) i poziomu satysfakcji związanych ze stosowaniem CGM. Próbując odpowiedzieć na pytanie, czy CGM jest metodą dla każdego pacjenta, w artykule przedstawiono obserwacje kliniczne związane z czynnikami psychospołecznymi oraz opisy przypadków. Zanim chorzy podejmą świadomą decyzję dotyczącą skutecznego zastosowania CGM, konieczne jest udzielenie im pomocy w ustaleniu realnych oczekiwań dotyczących tych urządzeń. Chory musi najpierw zrozumieć, że CGM nie wyleczy go z cukrzycy ani nie ograniczy podejmowanych działań niezbędnych w prowadzonym samodzielnym leczeniu. W badaniu dotyczącym innego urządzenia biotechnologicznego – pompy insulinowej – Ritholz i wsp. wykazali, że chorzy z wyższą wartością HbA_1C oczekiwali od pompy insulinowej, że będzie niczym cudowny lek, który poprawi kontrolę glikemii bez aktywnego zaangażowania z ich strony, natomiast chorzy z niższymi wartościami HbA_1C rozumieli, że sami stanowią czynnik zmian i tym samym traktowali pompę insulinową jako narzędzie wspomagające samodzielne leczenie. Chorym rozpoczynającym stosowanie CGM należy przedstawiać je jako element wspierający skuteczne leczenie cukrzycy, unikając w ten sposób rozczarowania wynikającego z nierealnych oczekiwań. Innymi ważnymi czynnikami wymagającymi rozważenia i oceny są reakcja chorych i radzenie sobie z ilością informacji, jakich dostarcza CGM. Trzeba pamiętać o możliwości przeładowania informacjami, gdyż ze swej natury CGM to liczby i wykresy glikemii. Dlatego chorzy muszą być w stanie przetwarzać i wykorzystywać taką liczbę danych, która nie powinna ich przytłaczać czy powodować frustracji. Odpowiedź chorych na zastosowanie CGM może być oceniana na podstawie tego, jak radzą sobie z innymi liczbami i danymi, jak również przez poziom niepokoju i chęć bycia perfekcjonistą. Ponieważ chorzy informowani są o wartościach glikemii, których wcześniej nie widzieli, przy wprowadzaniu CGM i nauce jego stosowania należy mieć na uwadze dwie kwestie: 1) jak pacjenci poradzą sobie z odchyleniami glikemii, z których wcześniej nie zdawali sobie sprawy i 2) czy liczby odzwierciedlające stężenie glukozy nie zdominują życia chorych, stwarzając wszechogarniające poczucie cukrzycy, które sprawi, że chory będzie się czuł niczym osaczony. Dodatkowa kwestia, która może zwiększać niepokój i poczucie frustracji u chorych stosujących CGM, to opóźnienie czasowe między wartościami glikemii uzyskanymi z CGM (glukoza w tkance śródmiąższowej) i „z palca” (glukoza we krwi). Po strawieniu posiłku glukoza najpierw trafia do krwi, a 6-18 minut później pojawia się w płynie śródmiąższowym. Wartości glikemii w tkance śródmiąższowej nigdy nie nadążają za glikemią we krwi. Jeśli chorzy próbują ustalić, czy występuje u nich hipoglikemia lub ocenić stężenie glukozy po epizodzie hipoglikemii, muszą sprawdzić glikemię we krwi, aby upewnić się, kiedy ją leczyć, a kiedy zaprzestać leczenia. Konieczność opierania się na stężeniach glukozy oznaczanych we krwi może powodować frustrację lub poczucie, że nie można polegać na CGM. Przed rozpoczęciem stosowania CGM konieczna jest ocena cech emocjonalnych, możliwości poznawczych i uwarunkowań behawioralnych każdego chorego. Przedstawione poniżej przypadki ilustrują sytuacje, w których przed rozpoczęciem CGM wymagane jest zwrócenie szczególnej uwagi na indywidualne czynniki psychospołeczne, takie jak 1) lęk przed hipoglikemią, 2) lęk przed hiperglikemią, 3) wysoki poziom niepokoju, 4) ograniczanie ilości podawanej insuliny w celu zmniejszenia masy ciała. Należy zachować ostrożność, zlecając CGM chorym, którzy ograniczają podaż insuliny w celu zmniejszenia masy ciała, ponieważ nie wiadomo, jak będą wykorzystywać informacje uzyskane dzięki CGM.