Terapia psychosomatyczna w leczeniu cukrzycy

Wprowadzenie i problem kliniczny Praktykujący medytację od dawna wierzą w zdolność tej metody do leczenia stresu i przewlekłych chorób. Fizjologiczne podłoże tego przekonania nigdy nie zostało w pełni opisane, ale w miarę jak obecne badania wciąż ujawniają złożony charakter szlaków neuroendokrynnych, medytację, jogę oraz inne metody psychosomatyczne (mind-body therapies) uważa się za obiecujące w leczeniu cukrzycy. Częstość występowania cukrzycy zwiększa się w szybkim tempie na całym świecie. W piśmiennictwie opisano niekorzystny wpływ stresu fizjologicznego i emocjonalnego na kontrolę stężenia glukozy we krwi. Metody terapii psychosomatycznej, takie jak medytacja, joga, chińska gimnastyka qi-gong i inne techniki relaksacyjne, były oceniane w cukrzycy jako sposób zmniejszania hiperglikemii związanej ze stresem. Celem wielu metod terapii psychosomatycznej jest ułatwienie osiągnięcia stanu fizjologicznego, który przeciwdziała reakcji stresowej i przekształca się w trwały zestaw cech u osób praktykujących daną metodę. Stres fizjologiczny i emocjonalny aktywuje szlaki neuroendokrynne i autonomiczne za pośrednictwem osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz układu autonomicznego w rdzeniu nadnerczy. Krążące aminy katecholowe i glikokortykosteroidy wpływają na budowę i czynność różnych tkanek oraz indukują cytokiny zapalne, które zwiększają wytwarzanie glukagonu oraz zmniejszają wychwyt i zużycie glukozy w mięśniach obwodowych. Cytokiny, a zwłaszcza interleukina 6, odgrywają znaczną rolę w stresie oksydacyjnym i procesach zapalnych, które prowadzą do insulinooporności i powikłań naczyniowych. Reakcja relaksacyjna sprzyja korzystnej regulacji kortyzolu i innych hormonów stresu. Usystematyzowane programy medytacji, takie jak Transcendental Meditation and Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR), polegają na uczeniu uczestników koncentracji uwagi i oddychania przeponą w celu wywołania tej odpowiedzi. Do innych technik relaksacyjnych należą: postępująca relaksacja mięśni, biologiczne sprzężenie zwrotne (biofeedback) oraz różne behawioralne techniki zwalczania stresu, takie jak moderowane wyobrażenia (guided imagery). Joga jest tradycyjną praktyką hinduską, która obejmuje oddychanie przeponą oraz ćwiczenie asana, czyli pozycji jogi (pozycje ciała, które sprzyjają komfortowi fizycznemu i uspokojeniu umysłu). Specjaliści jogi uważają, że niektóre asany wpływają korzystnie na różne gruczoły wydzielania wewnętrznego. Qi-gong jest starożytną chińską formą medytacji w ruchu, podobną do tai-chi, która łączy wolne oddychanie przeponowe ze spiralnymi i kolistymi ruchami ciała. Opis przypadku K.M. jest 57-letnią kobietą rasy czarnej, chorą na nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię oraz cukrzycę typu 2 rozpoznaną przed 5 laty i leczoną metforminą oraz pochodną sulfonylomocznika. Chora zgłosiła się na wizytę kontrolną z powodu cukrzycy. W ciągu poprzedzającego roku wartość hemoglobiny A_1C (HbA_1C) przekraczała u niej 7,5%. Od czasu ostatniej wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej stwierdzono wzrost stężenia kreatyniny w surowicy do 1,6 mg/dl. Chora uskarża się na duży stres w domu. Nie tolerowała leków z grupy tiazolidynedionów z powodu obrzęków i przyrostu masy ciała. Nie była w stanie schudnąć mimo wielu prób stosowania diety i ma trudności z wykonywaniem ćwiczeń fizycznych z powodu bólu związanego ze zmianami zwyrodnieniowymi w stawach biodrowych i kolanowych. Jej ubezpieczenie zdrowotne nie obejmuje wielu nowszych leków przeciwcukrzycowych, a pacjentka nie może sobie pozwolić finansowo na stosowanie drogich leków. Boi się igieł i chciałaby uniknąć wstrzyknięć insuliny. W badaniu przedmiotowym stwierdzono wskaźnik masy ciała (BMI) wynoszący 32 kg/m² oraz ciśnienie tętnicze 138/84 mm Hg. W obrębie fałdów skóry na karku widoczne jest rogowacenie ciemne. Obwód pasa wynosi 102 cm. Badanie serca i płuc nie wykazało nieprawidłowości, a w badaniu brzucha stwierdzono otyłość, ale brzuch jest niebolesny, a palpacyjnie nie wyczuwa się nieprawidłowych tworów. Poza tym w badaniu przedmiotowym nie stwierdzono istotnych nieprawidłowości. W badaniach dodatkowych wartość HbA_1C wynosi 7,8%, stężenie glukozy w osoczu na czczo (FPG) 168 mg/dl, a kreatyniny w surowicy 1,6 mg/dl. Pytanie kliniczne Czy poza zmniejszeniem masy ciała i wysiłkiem fizycznym istnieją jakieś nieobciążające finansowo, niefarmakologiczne metody leczenia, które mogłyby przyczynić się do poprawy kontroli glikemii u dorosłych chorych na cukrzycę?