Streszczenie
Klinicyści powinni pytać o problemy finansowe związane z każdym lekiem przyjmowanym przez chorego i rozmawiać na temat potencjalnych obaw związanych z lekami, które mogłyby leżeć u podłoża zachowań pacjenta prowadzących do nieprzyjmowania zaleconych leków. Problemy z nieprzyjmowaniem przepisanych leków spowodowane kosztami są częste i dotyczą nie tylko chorych pozbawionych ubezpieczenia, ale również pacjentów o niskich dochodach, niezależnie od posiadanego ubezpieczenia, a także ponoszących duże bezpośrednie wydatki w związku z przyjmowaniem wielu leków. W reprezentatywnym dla całych Stanów Zjednoczonych badaniu, które obejmowało chorych na cukrzycę w wieku >50 lat, 19% chorych stwierdziło, że ogranicza stosowanie niektórych leków w związku z ich kosztami. Spośród chorych, którzy zgłosili ograniczenie stosowania leków, 11% podało, że dotyczyło to leków przeciwcukrzycowych, a 7%, że rezygnuje z przyjęcia leku przeciwcukrzycowego co najmniej raz w miesiącu. W wielu innych badaniach potwierdzono ważną rolę, jaką odgrywają koszty, stanowiące przeszkodę w przyjmowaniu przepisanych leków. Szczególnie wrażliwi na nawet mały wzrost udziału w płatności za leki są chorzy o niskich dochodach. Te przeszkody finansowe mogą przyczyniać się do nierówności pod względem dostępu do opieki zdrowotnej między różnymi grupami społeczno-ekonomicznymi. W tym artykule dokonano syntezy informacji z kilku głównych badań dotyczących nieprzyjmowania zaleconych leków, starając się zidentyfikować najważniejsze kwestie, które mogą ułatwić lekarzom zrozumienie tego problemu i prowadzenie odpowiedniego poradnictwa wśród chorych. Aby zilustrować potencjalnie ważną rolę poglądów pacjentów na temat leczenia jako czynnika wywołującego reakcję na presję finansową, przedstawiono dane z ostatnio zakończonego badania ankietowego obejmującego Afroamerykanów i białych chorych na cukrzycę leczonych w ramach systemu opieki zdrowotnej dla osób o niskich dochodach (safety-net health care systems) w mieście Flint w stanie Michigan, obszarze zurbanizowanym, który przeżywa obecnie trudności ekonomiczne (w związku z załamaniem się przemysłu samochodowego w Stanach Zjednoczonych i zamknięciem mieszczących się tam fabryk koncernu General Motors – przyp. tłum.). Badanie, określane jako Flint Study, przedstawiono poniżej. Dokonano przeglądu głównych badań opublikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych, które dotyczyły problemu nieprzyjmowania zaleconych leków w związku z ich kosztami. Najwięcej uwagi poświęcono badaniom opublikowanym od 2000 roku, dotyczącym cukrzycy lub powiązanych z nią czynników ryzyka sercowo- naczyniowego, a także badań dotyczących czynników innych niż koszty, które mogą nasilać wpływ kwestii finansowych na przyjmowanie zaleconych leków (np. depresja), lub też służyć jako czynnik równoważący, sprzyjający przyjmowaniu zaleconych leków nawet w sytuacji, w której koszty farmakoterapii stanowią problem (np. odpowiednia komunikacja między klinicystą a chorym). Przedstawiono również analizy przeprowadzone w niedawno zakończonym badaniu Flint, w którym ponad 800 chorych na cukrzycę mających niskie lub średnie dochody ankietowano pod kątem problemów związanych z kosztem leków. Szczegółowe informacje na temat tego badania opublikowano gdzie indziej. W skrócie, pacjenci byli identyfikowani na podstawie dokumentacji medycznej, a następnie osobiście pytani, czy ograniczają stosowanie leków w związku z ich kosztami. Badanie dotyczyło leków stosowanych w leczeniu cukrzycy oraz 13 potencjalnych przewlekłych chorób współistniejących. Ankieta obejmowała również kwestie poglądów pacjentów w odniesieniu do farmakoterapii oraz komunikacji z klinicystami na temat presji finansowych związanych z kosztem leków.