Rola witamin i mikroelementów w kontroli cukrzycy

Chociaż podstawę kontroli cukrzycy stanowi właściwe odżywianie, nadal wiele aspektów związanych z zalecaną dietą pozostaje niejasnych. Ta niejasność dotyczy szczególnie oceny pod kątem właściwych stężeń witamin i mikroelementów oraz ich roli w patogenezie i powikłaniach cukrzycy. Testy laboratoryjne służące oznaczaniu stężeń większości witamin i mikroelementów pozostają niedoskonałe. We wczesnych latach 90. XX wieku Food and Nutrition Board dokonała rewizji zalecanego dziennego spożycia (Recommended Dietary Allowance, RDA), co zaowocowało opracowaniem nowych wartości referencyjnych dla stężeń mikroelementów (Dietary Reference Intakes, DRI). Obecnie dysponujemy czterema typami DRI: szacunkowe średnie zapotrzebowanie (Estimated Average Requirement, EAR), RDA, wystarczające spożycie (Adequate Intake, AI) oraz tolerowane górne granice spożycia (Tolerable Upper Intake Level, UL).
Określanie poziomu DRI dla wielu witamin i mikroelementów jest w znacznym stopniu subiektywne. Brakuje poza tym dowodów wskazujących na korzyści zdrowotne wynikające z przyjmowania suplementów zawierających witaminy o właściwościach przeciwutleniaczy mimo ogromnej liczby dowodów wskazujących na wzrost natężenia procesów utleniania w cukrzycy. To sprawia, że lekarze w dalszym ciągu mają wątpliwości, czy chorym na cukrzycę należy zalecać suplementację diety witaminami i mikroelementami.
W niniejszym artykule dokonujemy przeglądu danych na temat roli wybranych związków mineralnych i witamin w leczeniu cukrzycy oraz korzystnych lub niekorzystnych aspektów suplementacji diety mikroelementami i wyciągami ziołowymi.

Minerały

Osoby z niekontrolowaną hiperglikemią, zwłaszcza długotrwale leczone diuretykami, są podatne na wystąpienie niedoboru niektórych pierwiastków śladowych, zwłaszcza potasu, magnezu i cynku. Niedobór określonych pierwiastków śladowych, takich jak potas, magnez oraz prawdopodobnie cynk i chrom mogą predysponować do nietolerancji węglowodanów.
Argumenty przemawiające za koniecznością suplementacji potasu czy magnezu można łatwo zaakceptować, ponieważ skutki jawnego niedoboru potasu lub magnezu, szczególnie w układzie sercowo-naczyniowym oraz mięśniach szkieletowych, są poważne i łatwe do wykrycia. Niedobór potasu i magnezu jest łatwo wykrywany za pomocą oznaczenia ich stężeń w surowicy. Konsekwencje niedoboru cynk uczy chromu rozwijają się powoli. Konieczność wdrożenia suplementacji diety tymi pierwiastkami jest trudniejszado ustalenia.

Chrom
W wielu małych badaniach wykazano, że suplementacja chromu prowadzi do zmniejszenia nietolerancji glukozy, złagodzenia cukrzycy ciążowej oraz cukrzycy indukowanej kortykosteroidami. Dwa randomizowane badania kontrolowane placebo, obejmujące chorych na cukrzycę w Chinach, wykazały, że suplementacja chromu korzystnie wpływa na kontrolę glikemii. Niestety, u uczestników nie oceniono stężeń chromu ani w chwili przystąpienia do badania, ani też po zakończeniu podawania suplementu.
Inne dobrze zaprojektowane badania nie wykazały istotnych korzyści z suplementacji chromu u chorych na cukrzycę. Nie wykazano też żadnych korzyści w postaci ograniczenia masy ciała. We wcześniejszych badaniach stosowano preparat zawierający chlorek chromu, w nowszych zaś pikolinian chromu, związek charakteryzujący się lepszą biodostępnością. Dawka i skład chemiczny związków chromu są istotnymi zmiennymi mającymi wpływ na wyniki badań klinicznych.
Biorąc pod uwagę dostępne dane, suplementacja chromu w jakiejkolwiek dostępnej postaci nie powinna być zalecana jako narzędzie służące utracie masy ciała czy leczeniu cukrzycy.