Testy przesiewowe i diagnostyczne w cukrzycy typu 2

Choć cukrzyca typu 2 występuje powszechnie, a testy przesiewowe i diagnostyczne są ogólnie dostępne, ta choroba pozostaje nie do końca rozpoznana. U około 25% chorych na nowo rozpoznaną cukrzycę występują już powikłania mikronaczyniowe, co wskazuje, że do zachorowania doszło 4-7 lat przed zdiagnozowaniem.
Uważa się, że u tych chorych wcześniejsze rozpoznanie choroby i intensywne leczenie hiperglikemii mogą prowadzić do zmniejszenia ryzyka powikłań mikronaczyniowychi sercowo-naczyniowych. Zakres hiperglikemii nie wyznacza jednak wyraźnego progu, po przekroczeniu którego dochodzi do powikłań i należy wdrożyć leczenie. W chwili pojawienia się pierwszych zaburzeń w stężeniu glukozy (potwierdzonych na podstawie zaleceń dotyczących prawidłowych stężeń glukozy), zaburzenia na poziomie komórkowym są już wyraźnie zaznaczone, a powikłania mogą występować nawet u osób z teoretycznie prawidłowymi stężeniami glukozy. Mimo to dla przypadków, w których stężenia glukozy tak naprawdę są prawidłowe, dowody przemawiające za agresywnym wdrożeniem leczenia obniżającego stężenie glukozy we krwi nie są jednoznaczne.
Z tego powodu w zaleceniach wydawanych przez różne organizacje występuje rozbieżność dotycząca prowadzenia badań przesiewowych. American Diabetes Association (ADA) zaleca badania przesiewowe wszystkich pacjentów >45 r. ż.,  u których występują czynniki ryzyka, natomiast takie organizacje, jak U.S. Preventative Services Task Force zalecają bardziej ograniczone, celowane prowadzenie badań przesiewowych. Ponadto występują różnice w opiniach na temat tego, które z testów diagnostycznych stanowią złoty standard.
Celem niniejszego przeglądu jest omówienie dostępnych testów pod kątem cukrzycy typu 2, przedstawienie dowodów na poparcie różnych strategii przesiewowych oraz omówienie testów stosowanych w różnych strategiach diagnostycznych.

Przegląd dostępnych testów

Testów dostępnych do wykorzystania w badaniach przesiewowych pod kątem cukrzycy jest wiele, począwszy od kwestionariuszy opartych na wywiadzie i cechach antropometrycznych, a skończywszy na testach szacujących ryzyko opartych na proteomice. Choć niektóre z tych testów mogą być przydatne, obecnie preferowane ograniczają się do dwóch grup: testów opartych na stężeniu glukozy we krwii oceniających glikację białek. Testy polegające na oznaczaniu stężenia glukozy obejmują glikemię na czczo (fasting plasma glucose, FPG), glikemię przygodną (random plasma glucose, RPG) oraz doustny test obciążenia glukozą (oral glucose tolerance test, OGTT). Najlepszym testem oceniającym glikację białek jest ocena wartości HbA_1C.
Wydane w 1997 r. zalecenia ADA dotyczące rozpoznania cukrzycy skupiają się na FPG, podczas gdy Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) koncentruje się na OGTT. Praktykujący lekarze często sięgają jednak po inne dodatkowe metody diagnostyczne, takie jak oznaczanie stężenia glukozy w moczu, RPG i HbA_1C.
W jednej z ankiet, którą objęto lekarzy pierwszego kontaktu, 89% uczestników zgłosiło stosowanie FPG do badań przesiewowych w niektórych przypadkach, 58% stosowało RPG, a 42% HbA_1C. W celu potwierdzenia rozpoznania cukrzycy 80% lekarzy stosowało oznaczenia HbA_1C, 64% korzystało z FPG. Tylko 7% lekarzy potwierdziło regularne korzystanie z OGTT do rozpoznania upośledzonej tolerancji glukozy (impaired glucose tolerance, IGT). Badanie przeprowadzone przez Ealovega i wsp. wykazało, że 95% badań przesiewowych stanowiły RPG, 3% FPG, 2% HbA_1C i <1% OGTT.
Oprócz identyfikacji właściwego testu diagnostycznego kolejnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę, jest określenie progu, którego przekroczenie oznacza występowanie cukrzycy. W niektórych badaniach oceniano punkty progowe odpowiadające stężeniom przekraczającym normę o dwa odchylenia standardowe. W innych wykorzystano punkty odpowiadające naturalnej granicy między stanem prawidłowym a hiperglikemią w populacjach z dużą częstością występowania cukrzycy. Teoretycznym ideałem klinicznym jest jednak określenie punktu, powyżejktórego wdrożenie leczenia typowego dlachorych na cukrzycę istotnie obniży prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań cukrzycowych.
Badania poświęcone rozpoznaniu cukrzycy na podstawie powikłań skupiały się przede wszystkim na powikłaniach mikronaczyniowych, ponieważ są one swoiste dla cukrzycy i łatwe do oceny. Dysponujemy coraz większą liczbą danych dotyczących powikłań makronaczyniowych.