Badanie ultrasonograficzne w drugim trymestrze ciąży

Kiedy wykonujemy to badanie?

Termin wykonywania badania  USG w drugim trymestrze ciąży waha się między 18 a 23 tygodniem i w dużej mierze zależy od jakości sprzętu, jakim dysponuje lekarz i warunków przeprowadzania badania. Rzecz jasna należy starać się wykonać to badanie jak najwcześniej, jednak często w 18-19 tygodniu ciąży wizualizacja jest niewystarczająca do dokładnej oceny płodu, szczególnie u otyłych pacjentek czy w przypadku niekorzystnego ułożenia płodu. W takich przypadkach celowe jest przełożenie badania na późniejszy termin, ewentualnie wykonanie odpowiedniego wpisu w dokumentacji, np.: „wizualizacja utrudniona ze względu na otyłość pacjentki, BMI…”, „ocena serca niemożliwa ze względu na ułożenie płodu, proponuję powtórzenie badania za …”. Umieszczanie tego typu informacji w wyniku badania USG stanowi często zabezpieczenie dla osoby wykonującej badanie w przypadku, gdy nie wykryje jakiejś nieprawidłowości, czy pacjentka nie zgłosi się do powtórnej oceny. W Europie badanie drugiego trymestru najczęściej wykonuje się między 18 a 23 tygodniem ciąży, dla tego okresu zostały opracowane konkretne normy ultrasonograficzne, na przykład długości kości nosowej czy grubości fałdu karku. Wykonywanie tego badania po ukończonym 24 tygodniu może wiązać się z narażeniem na ewentualne roszczenia pacjentki, która nie ma już możliwości podjęcia decyzji o terminacji ciąży w razie stwierdzenia poważnej nieuleczalnej choroby płodu.

Jak oceniać anatomię płodu?

Każdy, kto często wykonuje badania ultrasonograficzne, ma zapewne opracowany swój własny sposób oceny anatomii płodu. Nie ma większego znaczenia, czy oglądamy płód od głowy do pośladków, najpierw serce czy resztę, czy odwrotnie, jednak jest niezwykle ważne, aby ta ocena była dokonywana w sposób systematyczny i powtarzalny. Należy oglądać płód powoli, przesuwając głowicę płynnym ruchem, cały czas pamiętając, co mamy w kolejnych przekrojach zobaczyć. Na przykład oglądając przekrój brzucha płodu, pamiętamy nie tylko o ocenie lokalizacji żołądka i dużych naczyń, ale również o ciągłości powłok brzusznych, przyczepie pępowiny, ocenie wielkości wątroby i śledziony, ciągłości skóry nad kręgosłupem i ułożeniu wyrostków kolczystych. Oglądając głowę płodu, oceniamy nie tylko symetrię struktur wewnątrzczaszkowych, szerokość komór bocznych, kształt i położenie móżdżku, ale również kształt czaszki (różne nietypowe kształty czaszki, na przykład kształt trójkątny czy kształt „truskawki” mogą występować u płodów z aberracjami chromosomowymi), ciągłość kości pokrywy czaszki (przepukliny mózgowe), stopień mineralizacji kości czaszki (zbyt dobra widoczność obu półkul mózgu, możliwość uwidocznienia na tym samym przekroju dwóch komór bocznych jednocześnie czy wręcz uginanie się kości czaszki pod głowicą − mogą świadczyć o zaburzeniach mineralizacji kości, na przykład osteogenesis imperfecta (ryc. 1).
Oceniając systematycznie przekroje całego płodu, można dość szybko dokonać ogólnej oceny jego anatomii oraz położenia, ułożenia, proporcji ciała, ruchliwości, ułożenia kończyn i objętości płynu owodniowego. Następny etap to szczegółowa ocena anatomii. Po kolei oceniamy kolejne struktury, starając się uwidocznić (i w miarę możliwości również udokumentować) typowe przekroje, które świadczą o prawidłowej anatomii.