Czy aktywność fizyczna jest korzystna w przypadku uderzeń gorąca?

Omawiamy potencjalny pośredni wpływ nastroju, jakości snu oraz masy ciała na istnienie zależności między aktywnością fizyczną a związanymi z menopauzą objawami naczynioruchowymi, a także wpływ obecnego stanu wiedzy na postępowanie w ramach praktyki klinicznej i publicznej służby zdrowia.

Przegląd piśmiennictwa

Opublikowano około 27 artykułów na temat istnienia zależności między aktywnością fizyczną a występowaniem objawów naczynioruchowych związanych z menopauzą (pełna bibliografia dostępna u autora). Przedstawione badania dotyczyły w większości populacji kaukaskiej w Stanach Zjednoczonych, Australii i Szwecji, w kilku uwzględniono Afroamerykanki i inne grupy etniczne.
Większość badań miała charakter obserwacyjny przekrojowy: jedno z badań miało charakter kliniczno-kontrolny, a jedno badanie przekrojowe dotyczyło aktywności fizycznej przed wystąpieniem objawów naczynioruchowych związanych z menopauzą. Dwa kohortowe badania obserwacyjne miały charakter prospektywny, zaś sześć było randomizowanych kontrolowanych. Sposób oceny aktywności fizycznej był bardzo różnorodny, począwszy od pytania ogólnego po szczegółowe określenie rodzaju aktywności, czasu jej trwania i częstotliwości.
W randomizowanych badaniach klinicznych na wysiłek fizyczny składał się program marszu o średnim nasileniu, 30 minut dziennie, 3-5 dni w tygodniu przez 12 do 16 tygodni. W jednym z badań szczególnie zwracano uwagę na wzrost intensywności ćwiczeń z upływem czasu. Występowały także różnice w sposobie oceny objawów. W niektórych badaniach analizowano częstość, nasilenie i uciążliwość objawów jako osobne składowe, w innych zaś brano pod uwagę pojedynczy czynnik lub częstość występowania objawów. W żadnym badaniu nie przeprowadzono obiektywnego pomiaru występowania objawów naczynioruchowych związanych z menopauzą.
W wielu badaniach obserwacyjnych nie stwierdzono żadnych zależności, ale w dwóch obserwowano istotne zwiększenie ryzyka występowania uderzeń gorąca u aktywnych kobiet. W jednym z nich ryzyko wzrastało tylko u bardzo aktywnych kobiet w młodszym wieku. W innych badaniach obserwowano ochronny wpływ ćwiczeń. W jednym badaniu częstość występowania uderzeń gorąca o średnimi dużym nasileniu u kobiet wykonujących ćwiczenia wyniosła 21,5%w porównaniu do 43,8% u kobiet niewykazujących aktywności fizycznej. W nowszym badaniu stwierdzono, że u kobiet po menopauzie, które wykazują dużą aktywność fizyczną, rzadziej występowały uderzenia gorąca w porównaniu do kobiet ćwiczących mało lub wcale (5 vs 14-16%, p<0,05), jednak 35% kobiet z tej grupy stosowało hormonalną terapię zastępczą (HTZ). Kobiety stosujące HTZ przejawiały większą aktywność niż nieprzyjmujące hormonów.