Operacyjne zmniejszenie masy raka jajnika: przeszłość, teraźniejszość czy przyszłość?

Rak jajnika jest cichym zabójcą powodującym w Stanach Zjednoczonych więcej zgonów niż wszystkie pozostałe nowotwory narządu rodnego łącznie. Autorzy niniejszego artykułu skupili się na dyskutowanym ostatnio zagadnieniu celowości operacyjnego zmniejszenia masy tkanek nowotworowych w przypadku zaawansowanego raka jajnika.

Częstość występowania

Rak jajnika rozwinie się u jednej na 71 amerykańskich kobiet (1,4%) w ciągu całego ich życia. Szacuje się, że w 2009 r. rozpoznano go u 21 550 chorych i był przyczyną 14 600 zgonów. Ta powodująca tak dużą umieralność choroba nazywana jest cichym zabójcą, ponieważ nie powoduje obfitych krwawień, silnych dolegliwości bólowych ani objawów guza w jamie brzusznej. Typowe objawy raka jajnika rozwijają się powoli (tab. 1). Chore i zajmujący się nimi lekarze często uznają nieswoiste dolegliwości za związane z wiekiem, błędami dietetycznymi, stresem, depresją lub rozpoczynającym się zespołem drażliwego jelita. Kobiety zwykle są leczone zachowawczo z powodu niestrawności lub podejrzewanych zaburzeń, bez przeprowadzenia badania narządów miednicy mniejszej. Dlatego u większości z nich rozpoznanie ustalane jest ze znacznym opóźnieniem, a ponad 2/3 trafia do ginekologa wtedy, gdy rak jest już w III-IV stopniu zaawansowania.

Pierwotna operacja zmniejszająca masę nowotworu

Technikę operacji zmniejszającej masę tkanek raka jajnika jako pierwszy w 1934 r. opisał Joe V Meigs, MD, chirurg z Massachusetts General Hospital. Było to wprawdzie przed wprowadzeniem chemioterapii, ale kilka teoretycznych argumentów nie straciło swej aktualności do dziś (tab. 2).
Celowość operacyjnego zmniejszenia masy raka jajnika jest dość wyjątkową strategią w onkologii, ponieważ działanie to nie przynosi aż takich korzyści w leczeniu chorych na inne nowotwory złośliwe. W rzeczywistości słuszność takiego założenia uznano dopiero w połowie lat 70. ubiegłego wieku po opublikowaniu przez C. Thomasa Griffithsa jego nowatorskiego doniesienia, w którym wykazał korzystny wpływ operacji na przeżycie chorych. Szybko pojawiło się wiele opisów kazuistycznych i innych opracowań retrospektywnych potwierdzających skuteczność takiego postępowania.