Fala epsilon

Fala epsilon jest wyrazem opóźnionej aktywacji prawej komory. Pierwszy raz została opisana u chorych z arytmogenną kardiomiopatią/dysplazją prawej komory (AK/DPK) przez Guya Fontaine’a i wsp. w 1977 roku [1]. Autorzy przypisali nowemu załamkowi, wykrytemu u chorych z groźnymi komorowymi zaburzeniami rytmu, kolejną literę alfabetu greckiego po literze delta, którą nadano wcześniej fali preekscytacji. Istotą AK/DPK jest zastępowanie kardiomiocytów tkanką włóknistą i tłuszczową. Proces dotyczy głównie prawej komory, a w późniejszych okresach choroby – również lewej, a najrzadziej zmiany chorobowe stwierdza się w przegrodzie międzykomorowej [2]. Przewodzenie bodźca elektrycznego w zmienionych tkankach prawej komory jest zwolnione, czego wyrazem elektrokardiograficznym jest obraz niezupełnego lub zupełnego bloku prawej odnogi pęczka Hisa. W rzeczywistości blok nie dotyczy odnóg pęczka Hisa. Jest to tzw. blok śródścienny (parietal) [3].Wydłużenie całkowitego czasu trwania depolaryzacji prawej komory wyraża się poszerzeniem zespołu QRS w odprowadzeniach V1-V3 oraz w odprowadzeniach kończynowych III i aVF i jest spowodowane wydłużeniem czasu trwania ramienia wstępującego załamka S, pojawieniem się załamka r’(R’) i fali epsilon, która odpowiada późnym potencjałom, wykazywanym za pomocą EKG wysokiego wzmocnienia (SAECG, signal averaged ECG) (ryc. 3). Czas trwania zespołu QRS i obecność fali epsilon są wyrazem rozległości zmian strukturalnych prawej komory, przede wszystkim stopnia jej zwłóknienia [4].Wciężkich postaciach AK/DPK z rozległym uszkodzeniem prawej komory stwierdza się nawet kilka fal epsilon (wiele zazębień za zespołem QRS) (ryc. 3).