Rekomendacje ASAS/EULAR dotyczące leczenia zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa – uaktualnienia z 2010 r.

U około 36% chorych objawy sacroiliitis w badaniu RTG są widoczne jednak dopiero po 5 latach trwania choroby. W 2009 r. opracowano kryteria klasyfikacyjne osiowych postaci spondyloartropatii, uwzględniające m.in. rozpoznawanie wczesnych zmian zapalnych w stawach krzyżowo-biodrowych w badaniach obrazowych metodą rezonansu magnetycznego. Poza badaniami obrazowymi podstawowym badaniem jest ustalenie, czy występuje antygen HLA-B27. U pacjentów z zapalnym bólem kręgosłupa, u których choroba rozpoczęła się przed 45. r.ż. oraz stwierdza się zmiany sacroiliitis, do rozpoznania spondyloartropatii osiowej wystarczy obecność tylko jednego dodatkowego objawu. Natomiast przy braku zmian w stawach krzyżowo-biodrowych, ale przy obecności antygenu HLA-B27 konieczne jest występowanie dwóch innych objawów choroby. Tak opracowane kryteria umożliwiają wczesne rozpoznanie i wczesne leczenie pacjentów z chorobą o dużej aktywności. W omawianym artykule rekomendacje dotyczą jednak pacjentów z rozpoznaniem ZZSK ustalonym na podstawie kryteriów z 1984 r. W aktualnych zaleceniach ASAS i EULAR częściowo zmieniono ustalenia z 2006 r. Podkreślono znaczenie leczenia niefarmakologicznego: edukacji, regularnych ćwiczeń, fizjoterapii, pomocy stowarzyszeń i grup wsparcia. Ustalono, że w przypadku choroby o dużej aktywności niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) należy stosować nieprzerwanie, uwzględniając oczywiście ryzyko występowania objawów niepożądanych. Uważa się, że takie stałe leczenie NLPZ może zapobiegać powstawaniu nowych skostnień, a więc zmniejszać progresję zmian radiologicznych. Terapia lekami modyfikującymi przebieg choroby (DMARD – disease modifying antirheumatic drug) nie jest skuteczna w osiowej postaci choroby, ale sulfasalazyna może zapobiegać zapaleniom błony naczyniowej oka. Z grupy leków biologicznych w ZZSK skuteczne są inhibitory TNF-α. Znaczną poprawę stwierdza się u pacjentów z wczesną postacią ZZSK, ale u osób, u których choroba trwa długo, poprawa również jest znacząca. Korzystna może być zmiana leku na inny z tej grupy, szczególnie w sytuacji, gdy pierwszy przestaje być skuteczny. Niestety w Polsce programy terapeutyczne z zastosowaniem inhibitora TNF-α nie przewidują takiej zamiany – u pacjentów, u których nie stwierdza się odpowiedniej, określonej przez program terapeutyczny Narodowego Funduszu Zdrowia poprawy, leczenie musi być zakończone. Wyjątkiem są pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Opracowano na podstawie: Braun J, van den Berg R, Baraliakos X, et al. 2010 update of the ASAS/EULAR recommendations for the management of ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis 2011;70:896-904.