Zaburzenia funkcji poznawczych w stwardnieniu rozsianym

Najnowsze osiągnięcia w dziedzinie neuroobrazowania dostarczyły wielu cennych wskazówek, które pozwalają zrozumieć powiązania między zaburzeniami funkcji poznawczych a następstwami SM. Niektóre swoiste zmiany neuropatologiczne zostały uznane za szczególnie istotne dla rozwoju zaburzeń poznawczych w przebiegu stwardnienia rozsianego. Obraz kliniczny zaburzeń funkcji poznawczych w stwardnieniu rozsianym jest bardzo różny. Może obejmować zarówno łagodne zaburzenia poznawcze, jak i, co jest o wiele rzadsze, zespół przypominający otępienie o znacznym nasileniu. U większości chorych ze stwardnieniem rozsianym zmiana funkcji poznawczych oznacza pogorszenie w stosunku do poprzedniego poziomu aktywności i zazwyczaj stopniowo prowadzi do znacznego upośledzenia funkcjonowania w sferze społecznej, zawodowej oraz edukacyjnej. W praktyce klinicznej często spotyka się łagodne zaburzenia funkcji poznawczych, które jednak są dla pacjenta niezwykle uciążliwe i znacznie utrudniają mu codzienne funkcjonowanie. Ponadto te zaburzenia obserwuje się często również wtedy, gdy nie stwierdza się innych objawów neurologicznych SM. Łagodne zaburzenia funkcji poznawczych trudno rozpoznać w codziennej praktyce, co sugeruje konieczność opracowania rzetelnych i wiarygodnych metod badań przesiewowych oceniających sferę poznawczą u chorych na stwardnienie rozsiane. Analiza neuropsychologiczna może stanowić przydatne narzędzie oceny rodzaju i nasilenia zaburzeń funkcji poznawczych, trudnych do rozpoznania w rutynowym badaniu. Pozwala również monitorować ich przebieg w dłuższej obserwacji, a także określić skuteczność lub występowanie działań niepożądanych wprowadzanych metod leczenia. Testy neuropsychologiczne powinny stać się częścią szeroko rozumianych badań diagnostycznych, nie tylko dlatego, że niewielkie zaburzenia funkcji poznawczych można łatwo przeoczyć podczas rutynowego badania, lecz również dlatego, że część skarg chorego dotyczących tej sfery nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych metodach oceny neuropsychologicznej. Ta rozbieżność między zgłaszanymi przez pacjentów skargami dotyczącymi funkcji poznawczych a wynikami przeprowadzonych testów może mieć wiele powodów. Należą do nich między innymi czynniki natury psychicznej (np. depresja), zmęczenie oraz stosunkowo mała czułość rutynowych testów przesiewowych oceniających funkcje poznawcze, co może prowadzić do przeoczenia niewielkich deficytów w tym zakresie.
Stwardnienie rozsiane dotyczy na ogół osób młodych, w najlepszych latach ich rozwoju zawodowego, dlatego wystąpienie zaburzeń w sferze poznawczej może prowadzić doznacznej niepełnosprawności i stanowić poważne obciążenie finansowe zarówno dla chorego, jak i całego społeczeństwa. Zaburzenia funkcji poznawczych niekorzystnie wpływają na jakość życia w ujęciu indywidualnym,  mają wpływ na podejmowanie decyzji o leczeniu, zdolność do prowadzenia samochodu oraz mogą prowadzić do utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej.