Zakażenia wirusem ospy wietrznej-półpaśca

Drobnoustrój chorobotwórczy Wirus ospy wietrznej i półpaśca (varicella-zoster virus, VZV), blisko spokrewniony z 7 innymi ludzkimi wirusami Herpes, w tym z wirusem opryszczki pospolitej (herpes simplexvirus, HSV) wywołuje 2 choroby. Ospa wietrzna jest uogólnioną chorobą spowodowaną przez pierwotne zakażenie, a półpasiec to zakażenie wtórne spowodowane uaktywnieniem VZV pozostającego w stanie latencji. Ospę wietrzną przechodzi w życiu niemal każdy człowiek. Po chorobie wirus pozostaje w stanie latencji. U ok. 20% ludzi dochodzi ro reaktywacji VZV i rozwoju półpaśca, częściej u osób z upośledzoną odpornością oraz w podeszłym wieku. Epidemiologia Przed wprowadzeniem w 1995 roku szczepień w Stanach Zjednoczonych rocznie notowano ok. 4 milionów przypadków ospy wietrznej i ok. 1 miliona przypadków półpaśca. Ospa wietrzna występowała przede wszystkim u dzieci poniżej 10 roku życia, a półpasiec u dorosłych. W regionach o klimacie tropikalnym ospa wietrzna u dzieci jest rzadsza niż u dorosłych. Ospa wietrzna występuje u dzieci bez odporności humoralnej i komórkowej na VZV, określanych jako wrażliwe. Półpasiec występuje u osób, które w przeszłości chorowały na ospę wietrzną. Zwykle mają one wykrywalne przeciwciała, ale nie mają lub mają bardzo słabą odporność komórkową (cell-mediated immunity, CMI) na VZV. VZV przenosi się z pęcherzyków na skórze chorych na ospę wietrzną lub półpasiec do układu oddechowego wrażliwych osób, które w ten sposób zostają zakażone. Badania w mikroskopie elektronowym wykazały duże stężenie cząstek wirusa ospy wietrznej-półpaśca w pęcherzykach na skórze. Nie można całkowicie wykluczyć przenoszenia się wirusa drogą kropelkową, chociaż podczas choroby rzadko izoluje się go z wymazów z gardła, często natomiast z pęcherzyków na skórze. Cząstki (wiriony) VZV, obecne w pęcherzykach na skórze, są na tyle małe (ok. 200 nm średnicy), że tworzą aerozol. Wirus rozprzestrzenia się przez powietrze i do zakażenia wymaga bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną. Istnieją dowody na rozprzestrzenianie się wirusa ze zmian skórnych. Do zakażenia szczepionkowym szczepem VZV (Oka) doszło u 14% wrażliwego rodzeństwa narażonego na kontakt ze świeżo zaszczepionym dzieckiem chorym na białaczkę i mającym wykwity skórne wywołane przez szczepionkę. Jeśli nie wystąpiła wysypka, nie doszło do zakażenia. Nie izolowano VZV z wymazów z gardła osób zaszczepionych, niezależnie od tego, czy miały zmiany skórne wywołane szczepionką, czy nie. Częstość przeniesienia wirusa była wprost proporcjonalna do liczby wykwitów skórnych. Najnowsze obserwacje zdrowych dzieci, u których wystąpiła ospa wietrzna po szczepieniu, także wskazują na rozprzestrzenie się VZV ze zmian skórnych. Inne badania wykazały, że w rozprzestrzenianiu się wirusa w szkole istotną rolę odgrywają dzieci chore na ospę wietrzną, które nie zostały zatrzymane w domu pierwszego dnia po wystąpieniu wysypki. Wreszcie zakażenie VZV osób uczestniczących w badaniach sekcyjnych wskazuje, że poza układem oddechowym musi istnieć jakaś inna droga rozprzestrzeniania się wirusa.