Niewydolność oddechowa

Definicje

Jako ostrą niewydolność oddechową opisuje się każde zaburzenie utlenowania krwi lub wentylacji, w przypadku którego ciśnienie parcjalne tlenu we krwi tętniczej spada poniżej 60 mm Hg (ostra hipoksemia), ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla zwiększa się powyżej 50 mm Hg (ostra hiperkarbia, hiperkapnia), a pH zmniejsza poniżej 7,35, albo gdy te objawy występują razem. U chorych na przewlekłą niewydolność oddechową ostrą hiperkarbię rozpoznaje się na podstawie podwyższenia ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla o 20 mm Hg w stosunku do wartości wyjściowej. Z czynnościowego punktu widzenia, niewydolność oddechową definiuje się jako niezdolność układu oddechowego do pokrycia zapotrzebowania metabolicznego tkanek.

Częstość występowania

Częstość występowania niewydolności oddechowej u dzieci jest odwrotnie proporcjonalna do wieku. Dwie trzecie przypadków niewydolności oddechowej u dzieci występuje w pierwszym roku życia, a aż połowa w okresie noworodkowym.
Z rozwojowego punktu widzenia częstsze występowanie niewydolności oddechowej w tym wieku ma kilka wytłumaczeń. Po pierwsze, drogi oddechowe są wąskie, a najwęższym punktem jest odcinek podgłośniowy. Tym samym krtań niemowlęcia, mająca kształt stożka, jest potencjalnym miejscem powstania niedrożności. Po drugie, klatka piersiowa niemowlęcia jest miękka, żebra są ustawione poziomo, co z punktu widzenia mechaniki jest niekorzystne w rozprężaniu klatki piersiowej. Po trzecie, przepona u niemowląt szybko się męczy ze względu na jedynie śladowe zapasy energetyczne. Po czwarte, niedojrzałość układu nerwowego często powoduje zwolnienie oddechu lub bezdechy. Poza tym również dolne drogi oddechowe niemowlęcia są wąskie i podatne, dlatego łatwo dochodzi do powstania ich niedrożności.

Przyczyny

Do rozwoju niewydolności oddechowej może prowadzić wiele różnych stanów chorobowych (tab. 1). Na podstawie pierwotnego miejsca powstania zaburzeń można je sklasyfikować jako: choroby płuc, procesy powodujące mechaniczne upośledzenie wentylacji, stany prowadzące do wystąpienia zwężenia dróg oddechowych, zaburzenia ośrodkowej kontroli oddychania oraz przyczyny powodujące brak możliwości pokrycia zwiększonego zapotrzebowania tkanek na tlen. Dla celów edukacyjnych różne mechanizmy patofizjologiczne, które powodują niewydolność oddechową, można podzielić na zaburzenia utlenowania krwi (hipoksja) oraz zaburzenia wentylacji (hiperkapnia).
W niewydolności oddechowej ciśnienie parcjalne tlenu we krwi tętniczej zmniejsza się na skutek albo zaburzenia równowagi między wentylacją a perfuzją (czyli dostosowania wielkości wentylacji do perfuzji, występujące najczęściej), albo upośledzenia dyfuzji tlenu na poziomie przegród pęcherzykowo-włośniczkowych (rzadko). Aby pomóc w zrozumieniu koncepcji dopasowania wielkości wentylacji do perfuzji oba wskaźniki można porównać do dwóch kół zębatych pracujących razem. Jeśli jedno z nich obraca się wolniej niż drugie, układ zaczyna działać wadliwie (ryc. 1). Opierając się na tym modelu, należy stwierdzić, że jeśli wentylacja jest zerowa w stosunku do perfuzji, dochodzi do powstania wewnętrznego przecieku krwi, w wyniku którego krew odtlenowana miesza się z resztą utlenowanej.