Streszczenie
W czasach, gdy Apley prowadził swoje badania, przyczynę organiczną znajdowano jedynie w 5% przypadków. Po wprowadzeniu nowszych metod diagnostycznych stwierdza się ją nawet w jednej trzeciej przypadków nawracającego bólu brzucha. Objawami ostrzegawczymi, mogącymi wskazywać na konkretną chorobę organiczną, jest stwierdzenie nieswoistego zapalenia jelit w wywiadzie rodzinnym, gorączka, ubytek masy ciała, budzenie się w nocy z powodu bólu brzucha, niedokrwistość, krwiste stolce oraz zlokalizowana bolesność brzucha.
U większości dzieci bez stwierdzonej choroby organicznej występują nawracające czynnościowe bóle brzucha. Przyczyny czynnościowego bólu brzucha nadal są słabo poznane, ale uważa się, że są one spowodowane między innymi zaburzeniami czynności autonomicznego układu nerwowego lub nadwrażliwością trzewną na bodźce, takie jak gazy jelitowe, a także działaniem ostrych czynników wyzwalających, takich jak wirusowy nieżyt żołądkowo-jelitowy, wzmożona ośrodkowa percepcja bólu oraz zmiany charakteru wypróżnień, np. zaparcie stolca. Odczuwanie bólu podlega wpływowi czynników związanych z usposobieniem, kulturowych oraz psychologicznych, takich jak lęk lub depresja, a także społecznych czynników stresogennych, np. trudności w nauce oraz problemy rodzinne.
Czynnościowy ból brzucha można przypisać do czterech swoistych rodzajów zaburzeń, które w kryteriach rzymskich III opisano jako czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego (gastrointestinal, GI). Są to: dyspepsja czynnościowa, czynnościowy ból brzucha, zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome, IBS) oraz migrena brzuszna. Poposiłkowy ból brzucha z towarzyszącym uczuciem pełności, wzdęciem oraz zgagą określa się mianem dyspepsji i może on współistnieć z refluksem żołądkowo-przełykowym. Zespół jelita drażliwego charakteryzuje się kurczowymi bólami brzucha ze zmianą rytmu wypróżnień. Epizodycznie występujący ból brzucha z towarzyszącym bólem głowy oraz bladością tworzą obraz migreny brzusznej.
Podobnie jak w przypadku innych chorób i zaburzeń, zwłaszcza przewlekłych, do których zalicza się nawracający ból brzucha, chorzy i ich rodziny coraz częściej zwracają się ku niekonwencjonalnym metodom leczenia, czyli medycynie komplementarnej i alternatywnej (complementary and alternative medicine, CAM). Wśród 749 dzieci odwiedzających pediatryczne poradnie gastroenterologiczne w Holandii stwierdzono, że 60% korzysta z komplementarnych i alternatywnych metod leczenia. Brak skuteczności oraz występowanie działań niepożądanych podczas stosowania standardowych sposobów leczenia, w połączeniu z absencją w szkole, są głównymi powodami uzasadniającymi korzystanie z metod niekonwencjonalnych. W niniejszym artykule dokonano przeglądu komplementarnych i alternatywnych metod leczenia czynnościowego bólu brzucha u dzieci w świetle zasad medycyny opartej na faktach.