ROHHAD, czyli szybki przyrost masy ciała i zaburzenia autonomiczne u dzieci

central hypoventilation/hypothalamic dysfunction). W 2007 roku Ize-Ludlow i wsp. nazwali zespół akronimem od pierwszych liter nazw osiowych objawów i zaproponowali kliniczne kryteria rozpoznania. Z uwagi na współwystępujące u blisko połowy pacjentów guzy wywodzące się z grzebieni nerwowych w 2008 roku dodano do nazwy litery NET (neuroendocrine tumors) – ROHHAD-NET ^{1, 2} . Do tej pory opisano około 200 pacjentów prezentujących cechy kliniczne tego zespołu ³ . Z większą częstością był on stwierdzany u dziewczynek niż u chłopców (w stosunku 1,9-3,6 : 1) ⁴ . Należy przypuszczać, że ze względu na rzadkość występowania tej choroby oraz jej niejednolity przebieg u wielu pacjentów pozostaje nierozpoznana.

Diagnoza ROHHAD ze względu na różnorodność manifestacji objawów ze strony różnych układów stanowi wyzwanie i jest stawiana zwykle ze znacznym opóźnieniem w stosunku do czasu pojawienia się pierwszych symptomów. Guz może zarówno wyprzedzać inne objawy, jak i pojawić się po kilku latach trwania choroby.

Etiopatogeneza ROHHAD nie jest do końca wyjaśniona. Postuluje się podłoże autoimmunologiczne, paranowotworowe, genetyczne bądź epigenetyczne, jednak nie znaleziono specyficznych dla tego zespołu nieprawidłowości genetycznych. U wielu pacjentów obserwowano współistniejące choroby autoimmunizacyjne (autoimmunizacyjne zapalenie tarczycy, celiakię, cukrzycę typu 1), a dodatnia odpowiedź na leczenie glikokortykosteroidami, rytuksymabem, cyklofosfamidem i dożylnymi wlewami immunoglobulin u części pacjentów może potwierdzać tezę o autoimmunologicznym tle tego zespołu. Opisano także obecność przeciwciał anty-SFO (skierowanych przeciwko komórkom narządu podsklepieniowego [SFO – subfornical organ]) oraz wysokich mian przeciwciał anty-ZSCAN1 (Zinc finger and SCAN domain containing 1), które mogą być swoistym wczesnym markerem ROHHAD i korespondować z poważniejszym przebiegiem choroby ^{4, 5, 6, 7} .

Podwzgórze stanowi część międzymózgowia. Znajduje się pod III komorą nad skrzyżowaniem wzrokowym i przysadką. Składa się z licznych skupisk neuronów (jąder podwzgórza) połączonych siecią. Podwzgórze integruje sygnały otrzymywane ze środowiska, wnętrza organizmu, różnych części mózgu i kontroluje reakcje za pośrednictwem włókien autonomicznego układu nerwowego i układu hormonalnego. Poprzez połączenia neuronalne z SFO, zawierającym miejsca zmniejszonej bariery krew–mózg, reguluje pragnienie, gospodarkę wodno-elektrolitową i ciśnienie krwi, wydzielanie hormonu antydiuretycznego (ADH – antidiuretic hormone). Wpływa także na bilans energetyczny organizmu oraz regulację rytmów dobowych ^{5, 8} .

Nasilenie i zakres objawów ROHHAD zależą od rozległości zajęcia podwzgórza czy pobliskich struktur, wiążą się z zaburzonym odbieraniem sygnałów hormonalnych, biochemicznych, z układu autonomicznego oraz nieprawidłową odpowiedzią w zakresie kluczowych neuropeptydów (tab. 1).

W niniejszej pracy przedstawiamy obserwowane w zespole ROHHAD objawy kliniczne, nieprawidłowości biochemiczne stanowiące podstawę do jego rozpoznania (tab. 2).

Tabela 2. Objawy obserwowane w zespole ROHHAD/ROHHAD-NET

Objawy

Kryteria kliniczne rozpoznania ROHHAD zaproponowane przez Ize-Ludlowa i wsp. ¹ obejmują centralne zaburzenia wentylacji występujące u zdrowych dotychczas dzieci powyżej pierwszego roku życia oraz co najmniej jeden z poniższych objawów:

• szybko narastająca otyłość
• hiperprolaktynemia
• zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej
• wtórna niedoczynność tarczycy
• somatotropinowa niedoczynność przysadki
• wtórna niedoczynność nadnerczy
• opóźnione dojrzewanie płciowe.

Otyłość

Otyłość pojawia się w pierwszych latach życia (najczęściej w wieku 1-7 lat, do 10 lat) i w krótkim czasie (w ciągu 3-12 miesięcy) doprowadza do przyrostu masy ciała od 3 kg do 22 kg ⁸ . Hiperfagia występuje zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. W konsekwencji rozwijają się powikłania w postaci: zaburzeń gospodarki węglowodanowej, cukrzycy typu 2, hiperinsulinemii i insulinooporności, zaburzeń lipidowych o typie mieszanym, stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną (MASLD – metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease) mogącej prowadzić do marskości wątroby, bezdechu obturacyjnego. U dziewcząt wysokie stężenia insuliny mogą powodować wzrost stężenia androgenów i doprowadzić do objawów hiperandrogenizacji nawet w sytuacji hipogonadyzmu hipogonadotropowego ^{4, 9} .

Opisano również 4 pacjentów bez nadmiaru masy ciała, ale z innymi składowymi zespołu, takimi jak hipowentylacja oraz zaburzenia hormonalne i autonomiczne ¹⁰ .

Zaburzenia hormonalne

Do nieprawidłowości hormonalnych stwierdzanych w ROHHAD należą:

• najczęściej umiarkowana hiperprolaktynemia
• somatotropinowa niedoczynność przysadki (SNP)
• izolowany niedobór insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1 (IGF-1 – insulin-like growth factor 1) bez niedoboru wzrostu
• wtórna niedoczynność tarczycy, nadnerczy
• hipogonadyzm hipogonadotropowy
• zatrzymanie postępu dojrzewania
• wtórny brak miesiączki
• rzadziej przedwczesne dojrzewanie płciowe ^{8, 9, 11, 12} .

Wyższe stężenia prolaktyny były stwierdzane u pacjentów z dodatnimi przeciwciałami anty-SFO ⁵ .

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mogą przyjmować różną postać i zmieniać się w czasie. Obejmują one:

• hipernatremię
• hiponatremię
• moczówkę prostą (całkowitą/częściową)
• moczówkę prostą z adypsją
• hipodypsję
• zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH – syndrome of inappropriate antidiuretic hormone secretion).

U pacjenta z cukrzycą, zaburzeniami termoregulacji, nadmierną potliwością i adypsją/hipodypsją zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej mogą stanowić dodatkowe poważne wyzwanie terapeutyczne ⁹ .

Pacjenci z zespołem ROHHAD wykazują pewne podobieństwa do chorych prezentujących hipernatremię z adypsją (adipsic hypernatremia) – jest to zaburzenie o zróżnicowanej etiologii, które prowadzi do uszkodzenia SFO, będącego głównym sensorem stężenia sodu. U osób z zaburzeniem o podłożu autoimmunizacyjnym stwierdza się obecność przeciwciał anty-SFO i anty-Nax (przeciw kanałowi sodowemu) – podobnie jak u niektórych pacjentów z ROHHAD ⁵ .

Zaburzenia układu autonomicznego

Większość pacjentów z zespołem ROHHAD (93%) prezentuje co najmniej 4 symptomy zaburzeń autonomicznych. Do najczęściej stwierdzanych w zależności od analizowanej grupy należały: objawy sercowo-naczyniowe, zaburzenia termoregulacji, nadmierna potliwość i zez.

Ze strony układu sercowo-naczyniowego występowały:

• bradykardia
• znaczna zmienność rytmu serca (od bradykardii do tachykardii)
• pauzy wymagające implantacji rozrusznika
• hipotonia ortostatyczna
• omdlenia
• nadciśnienie tętnicze
• zimne dłonie i stopy, niekiedy z sinawym zabarwieniem.

Zaburzenia termoregulacji obejmowały:

• hipotermię
• hipertermię pod postacią nawracających epizodów gorączki bez tła infekcyjnego
• znaczną zmienność temperatury ciała w ciągu doby
• poikilotermię – niezdolność do utrzymania stałej temperatury ciała.

Nadmierna potliwość może występować z różnym nasileniem, niekiedy wymaga kilkukrotnej zmiany odzieży. Ponadto opisywano również przypadki braku wydzielania potu i łez.

Wśród objawów okulistycznych stwierdzono:

• zez
• rozszerzenie źrenic
• nieprawidłową reakcję źrenic na światło
• zaburzenia ostrości wzroku
• ptozę.

U pacjentów z zespołem ROHHAD obserwowano także obniżoną percepcję bólu mogącą przechodzić z czasem w nadmierną wrażliwość na ból (hiperalgezję). Ponadto opisywano zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego oraz zaburzenia pracy pęcherza moczowego (pęcherz neurogenny, nietrzymanie moczu).

Tabela 3. Skala punktowa oceny nasilenia zaburzeń układu autonomicznego u pacjentów z chorobami podwzgórza – pomocna w diagnostyce dysregulacji autonomicznej u pacjentów z zespołem ROHHAD (według van Santen)^14,16

Objawy zaburzeń autonomicznych o niewielkim nasileniu mogą zostać przeoczone zarówno przez pacjenta czy jego opiekuna, jak i przez lekarza ^{8, 13, 14} (tab. 3).

Objawy neuropsychiatryczne

Raportowano gwałtowne zmiany w usposobieniu i zachowaniu niektórych pacjentów z zespołem ROHHAD. Niekiedy jednak nie jest możliwe ich wykrycie bez zastosowania zobiektywizowanych metod i kwestionariuszy badawczych. Wśród objawów neuropsychiatrycznych, na które należy zwrócić szczególną uwagę, wymienia się:

• labilność emocjonalną
• drażliwość
• napady agresji
• ataki paniki i lęku
• zaburzenia psychotyczne
• depresyjne zaburzenia nastroju
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

Do objawów neurologicznych obserwowanych w zespole ROHHAD należą:

• zaburzenia napadowe
• padaczka
• zaburzenia świadomości
• zaburzenia snu
• oczopląs
• zaburzenia chodu
• pogorszenie wyników w nauce
• opóźnienie rozwoju psychoruchowego lub jego regres ^{2, 3, 8, 12, 13} .

Hipowentylacja

Mimo że centralna hipowentylacja jest osiowym kryterium rozpoznania zespołu ROHHAD, to w całej sekwencji objawów może pojawić się później. Zaburzenia oddychania są najpoważniejszym i potencjalnie śmiertelnym objawem występującym w tym zespole. W związku z tym u pacjenta z szybko narastającą otyłością i zaburzeniami podwzgórzowymi badanie polisomnograficzne oraz ocena gazometrii krwi powinny być stałym elementem diagnostyki i dalszego monitorowania.

Pierwszym zaburzeniem wentylacji bywa bezdech obturacyjny, który niekiedy współistnieje z bezdechem centralnym. Nocna hipowentylacja współwystępuje z zaburzeniami oddychania w czasie czuwania lub je wyprzedza. Z uwagi na obniżoną wrażliwość na hiperkapnię i hipoksję pacjenci mogą nie prezentować duszności mimo klinicznie istotnych zaburzeń oddechowych. Zachowania agresywne i zaburzenia nastroju mogą poprzedzać rozpoznanie hipowentylacji. Zaburzenia oddychania w czasie snu potwierdzamy w badaniu polisomnograficznym. Obecność hipoksji i hiperkapnii można stwierdzić w pomiarach przezskórnych, a także w gazometrii krwi ^{4, 8, 11, 12, 13, 15} .

Diagnostyka

Diagnostyka genetyczna

W ramach diagnostyki różnicowej konieczne jest wykluczenie:

• mutacji w genie PHOX2B, która występuje w zespole wrodzonej ośrodkowej hipowentylacji (CCHS – congenital central hypoventilation syndrome)
• zespołów przebiegających z otyłością: Pradera-Williego, Smith-Magenis, Bardeta-Biedla
• niedoboru leptyny/receptora leptyny, proopiomelanokortyny (POMC – proopiomelanocortin) czy receptora melanokortyny typu 4 (MCR4 – melanocortin receptor type 4) ^{4, 11} .

Diagnostyka obrazowa

Badanie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) metodą rezonansu magnetycznego (MR) ma za zadanie wykluczyć możliwe przyczyny organiczne stwierdzanych zaburzeń, takie jak wrodzone nieprawidłowości strukturalne, guzy OUN, zwłaszcza okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, zmiany pourazowe.

W zespole ROHHAD nie obserwuje się specyficznych zmian w badaniach obrazowych. W pojedynczych doniesieniach opisano cechy encefalitis w badaniu MR u pacjenta z zespołem o gwałtownym przebiegu oraz nasilonymi objawami zaburzeń świadomości i wentylacji, a także ogniskowego zapalenia okolicy podwzgórza, wodociągu u chorych z nasilonymi zmianami zachowania. Opisano również przypadki nacieku limfocytarnego w obrębie podwzgórza czy przysadki wykrytego w badaniu autopsyjnym ^{4, 11, 12} .

Diagnostyka immunologiczna

Pewne nadzieje wiąże się z oznaczeniem przeciwciał anty-ZSCAN1 jako markera zespołu ROHHAD, których dodatnie miana obserwowano u pacjentów z ROHHAD i ROHHAD-NET, podczas gdy nie występowały one w grupie kontrolnej. ZSCAN1 jest czynnikiem transkrypcyjnym o niejasnej jeszcze funkcji. Jest on obecny w układzie nerwowym człowieka (podwzgórzu, przysadce), a także w jądrach, gruczole piersiowym, płucach i sercu. Wysokie miano przeciwciał anty-ZSCAN1 może być predyktorem poważniejszego przebiegu choroby i szybkiej progresji do zaburzeń natremii i hipowentylacji, a niekoniecznie być przyczyną objawów ^{6, 7} .

U pacjentów z hipernatremią i hiperprolaktynemią mogą występować przeciwciała anty-SFO ⁵ .

Monitorowanie w kierunku NET

Jeśli u pacjenta z hipowentylacją i otyłością występują objawy ze strony układu autonomicznego i/lub zaburzenia osi podwzgórzowo-przysadkowo-gruczołowej, możemy mówić o pewnym rozpoznaniu. Należy wówczas w ramach okresowych badań kontrolnych aktywnie wykluczać obecność guzów NET: neuroblastoma, ganglioma, ganglioneuroma ⁴ . W odróżnieniu od populacji ogólnej guzy u pacjentów z zespołem ROHHAD rozpoznawano w późniejszym wieku i miały one łagodniejszy przebieg. Diagnozę NET stawiano najczęściej w wieku 4-8,5 roku; u 70% pacjentów w pierwszych 2 latach od pojawienia się otyłości. Zdecydowana większość opisywanych zmian miała charakter łagodny i była zlokalizowana w okolicy nadnerczy. Inne lokalizacje obejmowały położenie: na szyi, w klatce piersiowej, jamie brzusznej i miednicy. Opisano jednego pacjenta z neuroblastoma z przerzutami oraz jednego pacjenta ze zmianą o charakterze hamartoma zawierającego proliferujące elementy neuronalne ¹² .

Nie ma jednoznacznych rekomendacji dotyczących monitorowania pacjentów w kierunku NET. Niektórzy autorzy postulują częstsze (wykonywane co 6 miesięcy) badania obrazowe w pierwszych 2 latach choroby obejmujące MR klatki piersiowej i jamy brzusznej na zmianę ze scyntygrafią z użyciem metajodobenzyloguanidyny ( ¹²³ I-mIBG), a przy braku dostępności tych badań – za pomocą ultrasonografii. Proponuje się także oznaczanie neurospecyficznej enolazy (NSE), wydalania katecholamin i metabolitów katecholamin w 2 dobowych zbiórkach moczu. W kolejnych latach badania obrazowe sugeruje się wykonywać co rok, a następnie co 2 lata. Nie osiągnięto też konsensusu co do tego, jak długo należy prowadzić nadzór nad pacjentem, jednak z uwagi na opis pojawienia się guza w wieku mniej więcej 11 lat od wystąpienia zespołu wydaje się, że skrining powinien obejmować także pacjentów po 18 roku życia ¹² .

Leczenie

Pacjenci z zespołem ROHHAD/ROHHAD-NET wymagają wielospecjalistycznej opieki w celu postawienia właściwej diagnozy, zapewnienia odpowiedniego leczenia objawowego oraz poprawy jakości życia.

W zależności od stwierdzanych niedoborów hormonalnych wprowadzamy leczenie substytucyjne: lewotyroksyną, hydrokortyzonem, rekombinowanym ludzkim hormonem wzrostu (rhGH – recombinant human growth hormone), desmopresyną (DDAVP – 1-deamino-8-D-arginine vasopressin). Niewyrównana niedoczynność tarczycy pogarsza przebieg oraz nasila objawy zaburzeń wentylacji. Nie wszyscy pacjenci z zespołem ROHHAD leczeni rhGH mogli kontynuować terapię ze względu na nasilenie obrzęków obwodowych czy hiponatremii. Poważnym zagadnieniem jest także bezpieczeństwo leczenia rhGH pacjenta ze znaczną otyłością i z bezdechem obturacyjnym ^{4, 11} .

Próba obniżenia hiperprolaktynemii agonistami dopaminy może nasilać objawy zespołu, takie jak zawroty głowy czy hipotonia. Niedobory hormonalne mogą pogarszać przebieg otyłości, jednak ich prawidłowe wyrównanie nie wpływa na hiperfagię.

Nawet u pacjenta leczonego prawidłowo substytucją hormonalną zastosowanie diety o obniżonej kaloryczności, zawartości węglowodanów i tłuszczów oraz zwiększenie aktywności fizycznej przynoszą tylko czasową poprawę. Z uwagi na destrukcję ośrodków w podwzgórzu regulujących przyjmowanie i wydatkowanie energii w leczeniu otyłości konieczna bywa także farmakoterapia. W tej grupie wiekowej jest to jednak leczenie eksperymentalne, poza wskazaniami rejestracyjnymi producenta. Ponadto dla uzyskania efektu terapeutycznego często konieczne jest zastosowanie więcej niż jednego leku, by wykorzystać różne mechanizmy działania. Jeśli farmakoterapia nie jest wystarczająca, pozostaje do rozważenia chirurgia bariatryczna ^{16, 17, 18, 19} .

Zaburzenia glikemii mogą mieć nietypowy przebieg ze względu na to, że stanowią wypadkową zaburzeń podwzgórzowych, nieprawidłowej impulsacji autonomicznej i powikłań narastającej masy ciała.

Leczenie metforminą nie zawsze jest wystarczające, aby opanować postępujące zaburzenia glikemii i insulinemii w przebiegu zespołu ROHHAD. Pacjenci wymagający insulinoterapii mogą wykazywać bardzo duże zapotrzebowanie dobowe na insulinę ⁹ . Leczenie dyslipidemii powinno być prowadzone pod ścisłym nadzorem z uwagi na doniesienia o wystąpieniu rabdomiolizy po zmianie lowastatyny na rozuwastatynę u pacjenta z ROHHAD, cukrzycą typu 2, dyslipidemią, MASLD, wielohormonalną niedoczynnością przysadki ²⁰ .

Analogi glukagonopodobnego peptydu typu 1 (GLP-1 – glucagon-like peptide 1) i glukozozależnego peptydu insulinotropowego (GIP – gastric inhibitory peptide) redukują masę ciała poprzez zwiększenie uczucia sytości, zmniejszenie podaży energii, obniżenie hiperinsulinemii, wykorzystując obecność swoich receptorów w neuronach tyłomózgowia. Dodatkowo wysokie stężenie krążącej leptyny przez wpływ na nieuszkodzone struktury tyłomózgowia może potęgować efekt leku. W leczeniu otyłości u dzieci liraglutyd zarejestrowany jest od 6 roku życia (raz na dobę), a semaglutyd od 12 roku życia (jedna dawka na tydzień). W piśmiennictwie można znaleźć pojedyncze doniesienia o zastosowaniu tej grupy leków w zespole ROHHAD, zwykle w połączeniu z innymi lekami, np. metforminą, topiramatem, fenterminą. Opisano znaczne zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę przy dołączeniu do leczenia liraglutydu, co umożliwiło zakończenie insulinoterapii i zmianę na leczenie z udziałem metforminy ⁹ . Ponadto opisano dość dobrą skuteczność leczenia semaglutydem w połączeniu z topiramatem w opanowaniu cukrzycy typu 2, hiperfagii i w częściowej redukcji masy ciała, a w następstwie w zmniejszeniu bezdechu obturacyjnego ^{17, 18, 19} .

Setmelanotyd – selektywny agonista receptora melanokortyny 4 (MC4) – to lek stosowany w iniekcji raz na dobę, zarejestrowany u dzieci powyżej 6 lat, w potwierdzonym w badaniach genetycznych niedoborze POMC, proproteinowej konwertazy subtylizyny/keksyny typu 1 (PCSK1 – proprotein convertase subtilisin/kexin type 1) lub receptora leptyny (LEPR). U chorych z zespołem ROHHAD setmelanotyd z uwagi na patomechanizm otyłości również może przynieść efekt terapeutyczny. W 2025 roku rozpoczęto w grupie pacjentów z ROHHAD rekrutację do badania klinicznego prowadzonego w Universitair Medisch Centrum w Utrechcie (ID badania: 2024-516753-45-00).

Zastosowanie donosowego preparatu oksytocyny przynosiło przejściową poprawę w zakresie redukcji apetytu i masy ciała, z pozytywnym efektem w zakresie zaburzeń autonomicznych (biegunka) i neurobehawioralnych (sen, nastrój, komunikatywność) u niektórych pacjentów utrzymującym się przez cały okres terapii ¹⁷ . Oksytocyna wywiera działanie ośrodkowe anoreksygeniczne za pośrednictwem nerwu błędnego, receptorów w neuronach jądra samotnego w tyłomózgowiu, a obwodowo może wpływać na oksydację brunatnej tkanki tłuszczowej. Zmniejsza masę ciała poprzez ograniczenie przyjmowania pokarmu, a także zwiększenie wydatku energetycznego, poprawę insulinowrażliwości, możliwy hamujący wpływ na układ nagrody. Opisywano utrzymywanie się efektu obniżenia masy ciała u pacjenta leczonego oksytocyną w połączeniu z naltreksonem ⁸ .

Próby leczenia immunomodulującego cyklofosfamidem, rytuksymabem przyniosły efekt w postaci redukcji masy ciała utrzymującej się także rok po zakończeniu terapii ⁴ .

Systematyczna aktywność fizyczna zwiększa wydatek energetyczny, a poprzez redukcję stężenia greliny oraz zwiększenie nesfatyny-1 może zmniejszać uczucie głodu. Intensywność wysiłku fizycznego powinna być dostosowana do możliwości pacjenta i monitorowana pod kątem wydolności oddechowej i układu krążenia (np. pulsoksymetrem).

Pacjenci z zaburzeniami wentylacji, w zależności od stwierdzanych nieprawidłowości w badaniu polisomnograficznym, mogą wymagać wykonania adenotomii/adenotonsillotomii, plastyki małżowin nosowych czy zastosowania metod wspomagania oddechu nieinwazyjną wentylacją pod dodatnim ciśnieniem (NIPPV – noninvasive positive pressure ventilation), takich jak wentylacja stałym dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych (CPAP – continuous positive airway pressure) lub wentylacja dwufazowym ciśnieniem dodatnim (BPAP – bi-level positive airway pressure). W najbardziej zaawansowanych przypadkach, u blisko 50% pacjentów wsparcie BPAP w czasie snu przestaje być wystarczające i konieczne jest zastosowanie 24-godzinnej wentylacji, wykonanie tracheostomii ¹⁵ . Wsparcie oddechowe może przynieść pewną poprawę w redukcji masy ciała, zaburzeniach neurobehawioralnych, autonomicznych, hormonalnych, a także w nasileniu dziennych zaburzeń oddychania. Nieprawidłowości rytmu serca mogą wymagać leczenia przeciwarytmicznego, a znaczna bradykardia, pauzy w pracy serca – implantacji układu stymulującego serca.

Pacjenci wymagają prowadzenia dobowego bilansu płynów z uwzględnieniem nadpotliwości, kontroli ambulatoryjnej jonogramu. W wybranych przypadkach stosuje się leczenie z użyciem desmopresyny.

Leczenie chirurgiczne guzów NET współwystępujących w zespole ROHHAD przynosi dobre odległe wyniki, nie ma jednak dowodów, że zmienia obraz czy nasilenie objawów wynikających z uszkodzenia podwzgórza. Opieka okołooperacyjna wymaga uwzględnienia złożoności zespołu, hipowentylacji, możliwych objawów kardiologicznych, niedoborów hormonalnych czy zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej.

Podsumowanie

Zespół ROHHAD, choć występuje rzadko, powinien być uwzględniany w diagnostyce różnicowej otyłości o wczesnym początku. Trudności w postawieniu diagnozy oraz brak jednoznacznych rekomendacji dotyczących skriningu i leczenia stanowią duże wyzwanie dla klinicysty. Analiza rejestru pacjentów może pomóc w stworzeniu wytycznych postępowania w zespole ROHHAD i poprawić koordynację multidyscyplinarnej opieki nad pacjentem. Odkrycie i potwierdzenie przyczyny choroby zwiększy szansę na opracowanie leczenia przyczynowego.