Farmakoterapia katatonii

Wprowadzenie

Lekarz powinien traktować katatonię jako zaburzenie, które można diagnozować i leczyć. Jedno z podejść polega na traktowaniu katatonii jako zaburzenia psychicznego. Zgodnie z nim powinno się leczyć podstawowe zaburzenie psychiczne. Natomiast zgodnie z innym poglądem, jeżeli katatonia występuje w przebiegu zaburzeń niepsychicznych, traktuje się ją jako zaburzenie neuropsychiczne i zakłada, że terapia powinna koncentrować się na leczeniu zaburzeń somatycznych leżących u podstaw katatonii. Autorzy tego artykułu skłaniają się ku podejściu zakładającemu, że katatonia jest zespołem neuropsychiatrycznym o możliwych do zidentyfikowania czynnikach etiologicznych, objawach rdzennych, patofizjologii i reakcji na leczenie. Katatonia jest zespołem neurobiologicznym i stanowi konstelację objawów jednoznacznie związanych z zaburzeniami czynnościowymi, strukturalnymi, neurochemicznymil lub neuropatologicznymi w ograniczonej lokalizacji strukturalnej lub konkretnym obwodzie neuronalnym. Lekarz jest zobowiązany do wykrycia i rozpoznania katatonii. Podczas jej leczenia niezbędna może być konieczność sprawdzenia różnych farmakologicznych metod leczenia. Takie heurystyczne podejście może być pomocne w wielu przypadkach, w których lekarz rozpoczyna od leczenia, a dopiero potem stara się postawić rozpoznanie.

Mechanizmy katatonii

Jest wiele teorii dotyczących neurochemicznego podłoża katatonii. W tym artykule dokonano krótkiego mechanicystycznego omówienia katatonii, obszerniejszy przegląd konkretnych teorii dotyczących katatonii można znaleźć gdzie indziej. Są trzy główne teorie: teoria niedostatecznej aktywności dopaminergicznej, teoria niedostatecznej aktywności kwasu γ-aminomasłowego (GABA) i teoria nadmiernej aktywności glutaminianu oraz trzy drugorzędne teorie dotyczące nadmiernej aktywności serotoniny i nadmiernej aktywności cholinergicznej. Uważa się, że najważniejszym mechanizmem prowadzącym do rozwoju katatonii jest niedostateczna aktywność dopaminergiczna, szczególnie dotycząca receptora D₂. Przemawia za tym kilka opisów przypadków, w których wykazano związek typowych leków przeciwpsychotycznych o dużej sile działania z wywoływaniem lub nasilaniem objawów katatonii. Zjawisko to zwane jest katatonią poneuroleptyczną (neuroleptic-induced katatonia, NIC). Zmniejszenie aktywności receptora D₂ powoduje następnie zwiększone uwalnianie glutaminianu, najważniejszego neuroprzekaźnika pobudzającego, co odzwierciedla fizjologiczne dążenie do zwiększenia aktywności dopaminy za pośrednictwem glutaminianu. Wiadomo, że glutaminian reguluje uwalnianie katecholamin i jest bezpośrednio zaangażowany w regulację dopaminy. Wiadomo również jednak, że glutaminian wywiera działanie neurotoksyczne w związku z powodowaniem stanu nadmiernego pobudzenia (działanie ekscytotoksyczne), prowadząc do uszkodzenia neuronów, i może wywoływać objawy podobne do katatonii. Odwrotny związek z glutaminianem wykazuje GABA, będący najważniejszym neuroprzekaźnikiem hamującym w ośrodkowym układzie nerwowym. W środowiskach o dużym stężeniu glutaminianu GABA powoduje ograniczenie jego uwalniania. Dlatego kolejnym dowodem przemawiającym za teorią wiekszej aktywności glutaminianu i niedostatecznej aktywności receptorów dopaminy byłoby to, że leki potencjalizujące działanie GABA (benzodiazepiny) lub działające jak agoniści GABA (leki przeciwdrgawkowe) okazałyby się korzystne w leczeniu katatonii.