Poznanie społeczne w schizofrenii. Mentalizacja i poziom funkcjonowania psychospołecznego

W tej pracy omówiono te związki. Wyniki badań wskazują na potrzebę włączenia treningów społeczno-poznawczych do kompleksowych programów leczenia zaburzeń schizofrenicznych. Jak do tej pory nie jest jasne, czy poprawa w zakresie poznania społecznego i poziomu funkcjonowania psychospołecznego uzyskana w trakcie treningów będzie trwała w dłuższej perspektywie czasowej. Aby to ocenić, potrzebne są długoterminowe badania. Jak dotychczas takich badań nie opublikowano.

Słowa kluczowe: schizofrenia, poznanie społeczne, mentalizacja, poziom funkcjonowania psychospołecznego, metody treningu społecznopoznawczego

Pojęcie „schizofrenia” albo „grupa schizofrenii” zostało wprowadzone przez Eugena Bleulera. Obejmuje ono heterogenne zaburzenia, w których mogą występować zaburzenia formy i treści myślenia, zaburzenia afektu, woli, różnorodne zaburzenia psychomotoryczne oraz rozmaite deficyty poznawcze. Wspólną cechą tych heterogennych zespołów jest to, że często towarzyszą im zaburzenia funkcjonowania psychospołecznego. Poziom funkcjonowania psychospołecznego mierzony jest, między innymi na podstawie takich wskaźników jak zdolność do samodzielnej egzystencji, dbanie o higienę osobistą, umiejętność znalezienia i utrzymania stałej pracy oraz adekwatnego zachowania się w różnych sytuacjach społecznych.
Zaburzenia te mogą przejawiać się w sposób subtelny i podstępnie, kiedy chorzy stopniowo wycofują się z kontaktów społecznych, ale także przez zachowania znacznie odbiegające od obowiązujących norm kulturowych, takie jak brak dystansu lub nieprzestrzeganie zasad życia społecznego. Wielu chorych ma w związku z tym problemy z pełnieniem ról społecznych oraz spełnianiem związanych z nimi wymagań: nawiązywaniem i utrzymaniem odpowiednich stosunków interpersonalnych oraz dostatecznym dbaniem o własne sprawy. Tego typu problemy najwidoczniejsze są u osób chorujących przewlekle. Wiele jednak wskazuje na to, że pogorszenie funkcjonowania psychospołecznego może wyprzedzać pojawienie się samej choroby. Poziom funkcjonowania pogarsza się znacznie wraz z postępem choroby, a trudności psychospołeczne prowadzą do większego odsetka nawrotów i częstszych hospitalizacji. Inaczej mówiąc, w schizofrenii poziom funkcjonowania psychospołecznego jest ważnym czynnikiem prognostycznym i równie znaczącym wskaźnikiem do oceny metod leczniczych. Zrozumiałe więc, że zainteresowanie wzbudzają metody terapeutyczne przynoszące poprawę w zakresie funkcjonowania psychospołecznego oraz objawów psychopatologicznych leżących u podstaw zaburzenia. Zatem zmiana koncepcji leczenia wynika z tego, że jego skuteczność zależy nie tylko od redukcji objawów psychopatologicznych, lecz również stopnia reintegracji, funkcjonowania psychospołecznego oraz subiektywnej oceny chorych.
Chociaż znaczenie rehabilitacji psychospołecznej w leczeniu chorych na schizofrenię oraz podejmowanych prób stosowania treningów poznawczych do poprawy funkcjonowania psychospołecznego jest duże, to wiedza na temat czynników poznawczych wpływających na zaburzenia interakcji psychospołecznych w schizofrenii jest tylko częściowa. W wielu artykułach teoretycznych mowa o tym, że w odniesieniu do upośledzenia funkcjonowania psychospołecznego zaburzenia poznania „społecznego” mają prawdopodobnie większe znaczenie niż zaburzenia innych obszarów poznawczych, na przykład inteligencji ogólnej. W schizofrenii poznanie społeczne miałoby znaczenie w odniesieniu do interakcji społecznych, umiejętności utrzymania niezależności, powodzenia w życiu zawodowym oraz udziału w życiu społecznym. W tym artykule przedstawiony zostanie w szczególności związek między poznaniem społecznym a poziomem funkcjonowania psychospołecznego w schizofrenii.