Depresyjne zaburzenia osobowości

Wprowadzenie

W praktyce klinicznej stosunkowo często spotykamy osoby o określonym, depresyjnym sposobie myślenia, przeżywania i zachowania. Pesymizm, dysforia, nadmierny krytycyzm w stosunku do siebie stanowić mogą pewien podstawowy „styl” osobowościowy u 20% osób leczonych psychiatrycznie. Koncept osobowości depresyjnej i stanów pokrewnych ma długą historię w piśmiennictwie klinicznym, klasyfikacjach i filozofii. Zaproponowanie w 1994 roku kategorii badawczej „depresyjnych zaburzeń osobowości” w dodatku do DSM-IV otwiera pole do dalszych badań i teoretycznych dyskusji nad trafnością i rzetelnością oraz kliniczną użytecznością tak sformułowanej kategorii. Zwolennicy jej wprowadzenia przekonują, że poziom rzetelności i trafności nie odbiega znacząco od wartości uzyskiwanych dla wielu innych zaburzeń osobowości, przeciwnicy wątpią w zasadność kategorialnego podejścia do zaburzeń osobowości w ogóle.

Depresyjne zaburzenia osobowości – perspektywa historyczna

W klasycznym opisie choroby maniakalno-depresyjnej Kraepelin posłużył się po raz pierwszy pojęciem temperamentu depresyjnego. Traktował go jako „podstawowy stan” predysponujący jednostkę do wystąpienia depresyjnych elementów w obrazie psychopatologicznym tej choroby. Stan ten rozumiany był jednak przez niego raczej jako zaburzenie nastroju per se niż jako zaburzenia osobowości. Myśl Kraepelina znacząco wpłynęła na innych badaczy. Kretschmer podał zasadniczo podobny opis, jednak zauważył, że cechy te mogą występować u osób skądinąd „normalnych”. Schneider wyraził jeszcze bardziej radykalną opinię, twierdząc, że każda forma psychopatologii osobowości nie powinna być klasyfikowana jako „właściwe” zaburzenie psychiczne, a raczej statystyczne odchylenie od normy, będące źródłem cierpienia dla danej osoby lub jej otoczenia. W opisie depresyjnej psychopatii uwzględnił takie cechy jak obniżoną zdolność do przeżywania przyjemności, cichość, skłonność do zamartwiania się, sceptycyzm, nadmierną obowiązkowość. Duży udział w próbach konceptualizacji depresyjnych zaburzeń osobowości, a przede wszystkim cech osobowości predysponujących do rozwoju zaburzeń nastroju, miała psychoanaliza. W ramach tej perspektywy opisywano takie cechy, czynniki i mechanizmy związane z depresją, jak m.in. nadmierną zależność, złość przeniesioną z utraconego obiektu miłości na siebie czy urazowe wczesnodziecięce doświadczenia, nadwątlające poczucie własnej wartości. Depresyjne zaburzenia osobowości były następnie w różny sposób określane i klasyfikowane w kolejnych edycjach amerykańskiego podręcznika diagnostycznego – DSM.