Streszczenie
Słowa kluczowe
czynnościowa tomografia rezonansu magnetycznego, wykrywanie kłamstw, radykalna interpretacja, niedookreśloność przekładu/interpretacji wyniku fMRT
W ostatnich latach intensywnie badano, czy nowoczesne techniki obrazowe mogą być wykorzystane w roli wykrywacza kłamstw i czy możliwe jest odczytanie myśli na podstawie skanów mózgu względnie czynnościowej tomografii rezonansu magnetycznego (fMRT). W wielu badaniach z zastosowaniem fMRT zidentyfikowano sieci neuronalne, których aktywacja wiązała się ze szczerymi odpowiedziami badanych. Można było w ten sposób z dużym prawdopodobieństwem odróżnić kłamiących uczestników badania od prawdomównych.
Coraz więcej krytycznych opinii dotyczy nie tylko kwestii etycznych, ale również podstawowych problemów metodologicznych. Część z tych zarzutów odnosi się do tego, że – podobnie jak w technikach diagnostycznych – w przypadku wykrywania kłamstw fMRT może oddziaływać na stan psychiczny badanego.
W artykule przedstawiono zarówno metodologiczne, jak również teoretyczne zarzuty, sięgające do teorii dwóch amerykańskich filozofów Willarda Van Ormana Quine’a (1908-2000) i Donalda Davidsona (1917-2003). W szczególności Quine, na podstawie swego przykładu „radykalnego przekładu” wykazał (np. 12), że żadna z teorii naukowych nie daje się do końca udowodnić empirycznie i że „wychodzą” one poza doświadczenia dostępne za pomocą pięciu zmysłów. Każdy język używany do próby opisu czy ujęcia danych pochodzących z naszych zmysłów, zawiera uogólnienia np. w formie ogólnikowych terminów, które przekraczają granice konkretnych doświadczeń i tym samym stają się interpretacjami (podlegającymi rewizji). W przypadku wykrywania kłamstw na podstawie badania fMRT lub w ogóle możliwości odczytywania myśli oznacza to, że wszystkie wnioski dotyczące stanów psychicznych takich, jak przekonania lub zamiary są one de facto zawsze tylko przejściowymi interpretacjami, podlegającymi za każdym razem rewizji, gdyż z zasady nigdy nie można jednoznacznie ustalić co dana osoba dokładnie myśli. Należy brać to pod uwagę w rozważaniach dotyczących pewnej i wiarygodnej możliwości oceny, czy jakaś osoba kłamie czy nie, za pomocą badania fMRT. Nigdy w związku z tym nie można dokładnie określić, z powodu jakich przekonań lub zamiarów konkretna osoba w danej chwili kłamie albo mówi prawdę.
Dodaj do ulubionych