Aktualne poglądy

Atopowe zapalenie skóry (cz. 2). Dylematy kliniczne

Prof. dr hab. med. Magdalena Czarnecka-Operacz

Dr hab. med. Dorota Jenerowicz

Klinika Dermatologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Magdalena Czarnecka-Operacz, Katedra i Klinika Dermatologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań, e-mail: czarnecka.operacz@gmail.com

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest najczęstszą przewlekłą chorobą zapalną skóry. U chorych na AZS objawy kliniczne często wyprzedzają rozwój astmy i alergii na pokarmy. Ostatnie badania koncentrujące się na etiopatogenezie AZS wykazały zaburzenia w procesie końcowego różnicowania komórek naskórka, co stanowi podstawę do rozwoju dysfunkcji strukturalnej oraz funkcjonalnej warstwy rogowej naskórka. Prowadzi to z kolei do ułatwionej penetracji alergenów środowiskowych w głąb naskórka i rozwoju układowego uczulenia IgE-zależnego.

Skóra chorego na AZS wykazuje też wyraźną predyspozycję do kolonizacji lub nadkażeń bakteryjnych, ze szczególnym udziałem patogennego mikroba, jakim jest Staphylococcus aureus oraz herpes simplex virus.

Przyczyny zaburzeń w zakresie bariery skórnej są bardzo złożone i obejmują zarówno czynniki genetyczne, środowiskowe, jak i czynniki immunologiczne. Właśnie ta złożoność rozmaitych czynników warunkujących zaburzenia bariery skórnej odpowiada za kliniczną heterogenność AZS w zakresie czasu pojawienia się pierwszych objawów, ciężkości przebiegu i naturalnej historii choroby.

Niedawno opublikowane wyniki badań wykazały, że wczesna profilaktyka emolientowa może stanowić ochronę bariery skórnej. Już pierwsze, aktywne zmiany skórne wymagają zarówno leczenia miejscowego, jak i aktywacji układu odpornościowego na drodze ogólnej. Dobór odpowiedniej strategii terapeutycznej jest w tym schorzeniu kluczowy. Wczesna interwencja może poprawiać długoterminowe wyniki stosowanego leczenia AZS i ograniczać rozwój ogólnego uczulenia IgE-zależnego, które może być następnie związane z pojawieniem się alergicznych chorób w zakresie układu pokarmowego oraz oddechowego.

Kliniczne fenotypy AZS

Jak wiadomo, AZS charakteryzuje się typowymi cechami klinicznymi (ryc. 1-12), ujętymi w kryteriach, jakie powinien spełniać pacjent, u którego rozpoznajemy tę chorobę.[1] Jednakże na przestrzeni ostatnich lat rejestrujemy coraz więcej niezaprzeczalnych dowodów na niezwykłe zróżnicowanie fenotypowe w przypadku chorych na AZS. A zatem wydaje się, że AZS to złożony zespół chorobowy o zróżnicowanych przyczynach i ścieżkach patogenetycznych, które klinicznie można rozróżnić na podstawie:

  • wieku pojawienia się pierwszych objawów chorobowych,
  • ciężkości przebiegu,
  • odmienności rasowych,
  • reakcji na zastosowane leczenie,
  • odmienności w zakresie czynników zaostrzających stan kliniczny (infekcje, ekspozycja na alergeny, stres czy też czynniki drażniące).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Kliniczne fenotypy AZS

Jak wiadomo, AZS charakteryzuje się typowymi cechami klinicznymi (ryc. 1-12), ujętymi w kryteriach, jakie powinien spełniać pacjent, u którego rozpoznajemy tę [...]

Różnorodność endotypowa u chorych na AZS

Ten aspekt wydaje się mieć niezwykle istotne znaczenie w odniesieniu do terapeutycznych celów zindywidualizowanych dla poszczególnych chorych na AZS. W przyszłości [...]

Dylematy terapeutyczne

Ostatnim już elementem, który pragniemy poruszyć, są dylematy terapeutyczne, z którymi borykamy się w naszej codziennej praktyce klinicznej.

Podsumowanie

1. AZS jest chorobą trudną, skomplikowaną, przewlekłą i nawrotową, a co więcej, bardzo częstą. Nasza wiedza stale się zmienia i wiele [...]