Dostęp Otwarty

Praktyka kliniczna

Wybrane zakażenia gronkowcowe i paciorkowcowe w gabinecie lekarza dermatologa

Lek. Katarzyna Dzilińska

Lek. Lidia Ruszkowska

Centrum Dermatologii Oddział Dermatologii Dziecięcej Międzyleski Szpital Specjalistyczny

Adres do korespondencji: Lek. Katarzyna Dzilińska, Centrum Dermatologii, Oddział Dermatologii Dziecięcej, Międzyleski Szpital Specjalistyczny, ul. Bursztynowa 2, 04-749 Warszawa

Small dzilinska katarzyna opt

Lek. Katarzyna Dzilińska

Small lidia ruszkowskax opt

Lek. Lidia Ruszkowska

20 proc. wszystkich wizyt w gabinetach dermatologicznych dotyczy bakteryjnych zapaleń skóry. Gronkowce oraz paciorkowce są czynnikami etiologicznymi znaczącej większości wszystkich zakażeń bakteryjnych skóry i są przyczyną tak powszechnych jednostek chorobowych jak liszajec zakaźny czy zapalenie mieszków włosowych, ale również rzadziej występujących jak gronkowcowy zespół oparzonej skóry (zespół SSSS) czy piasecznica. Rosnącym problem jest szerząca się obecność CA-MRSA (pozaszpitalne szczepy S. aureus oporne na metycylinę) i tym samym dobór odpowiedniej antybiotykoterapii. W artykule opisano wybrane jednostki chorobowe związane z zakażeniami gronkowcowo-paciorkowcowymi, w szczególności uwzględniając te, które najczęściej występują u dzieci lub nastręczają trudności rozpoznawczych w codziennej praktyce dermatologicznej.

Do bakterii wchodzących w skład mikrobiomu skóry zaliczamy:

  • Staphylococcus saprophyticus,
  • Staphylococcus epidermidis (najliczniej reprezentowany ziarenkowiec na skórze ludzkiej),
  • Micrococcus luteus,
  • M. roseus,
  • M. varians.


Bakterie te występują na całej skórze. Najliczniej kolonizują obszary fałdów skórnych, takie jak:

  • pachy,
  • pachwiny,
  • okolice anogenitalne.


Pozostaje kwestią kontrowersyjną, czy Staphylococcus aureus powinien być zaliczony do flory fizjologicznej – występuje on u 35 proc. populacji w okolicy nozdrzy przednich, u 20 proc. populacji możemy go wyhodować z okolicy krocza. Gronkowiec złocisty jest przyczyną wielu różnych infekcji i pozostaje najważniejszym patogenem. Gronkowce koagulazoujemne (np. S. epidermidis) należą do flory fizjologicznej, jednak w określonych warunkach również mogą wywołać choroby. Gronkowce mają zdolności do wytwarzania licznych czynników wirulencji, takich jak: hemolizyny (α, β, γ), które uszkadzają nie tylko erytrocyty, lecz również keratynocyty; enterotoksyny takie jak A-O czy TSST-1, które uczestniczą w zaostrzeniach atopowego zapalenia skóry czy patogenezie zespołu Kawasaki. Ponadto wytwarzają toksyny eksfoliatywne (ET A-D), które jako aktywne proteazy są w stanie rozszczepić desmogleinę, co jest przyczyną objawu Nikolskiego w gronkowcowym zespole skóry oparzonej. Do aerobowych maczugowców flory fizjologicznej, kolonizujących fałdy skórne, możemy zaliczyć:

  • Corynebacterium minutissimum,
  • C. lipophilicus,
  • C. xerosis,
  • C. jeikeium,
  • Brevibacterium epidermidis.


Do beztlenowych form maczugowców, które lokalizują się w okolicy gruczołów łojowych oraz mieszków włosowych, zaliczamy:

  • Propionibacterium acnes,
  • P. granulosum,
  • P. avidum.


Do Gram-ujemnych bakterii zaliczamy Acinetobacter spp. w szczególności obecny na skórze w okolicy pach oraz krocza.

W patogenezie chorób skóry bardzo często mamy do czynienia z florą mieszaną, najczęściej gronkowcowo-paciorkowcową.

Paciorkowce to Gram-dodatnie katalazoujemne bakterie, najczęściej klasyfikowane są w zależności od ich zdolności do hemolizy w agarze z krwią:

  • β-hemoliza (zdolność do tworzenia jasnego obszaru w podłożu) jest to grupa bezwzględnie patogenna,
  • α-hemoliza (zmiana zabarwienia podłoża na zielone), na ogół niepatogenna,
  • γ-hemoliza oznacza brak reakcji.


Inną metodą klasyfikacji jest podział w zależności od polisacharydów w ścianie komórkowej – na grupy (A-D, G). Do grupy A zaliczamy Streptococcus pyogenes (płonica, paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego, ropne zapalenia skóry, zapalenia migdałków, odpowiedzialne są również za schorzenia immunopatologiczne wtórne, takie jak gorączka reumatyczna i kłębuszkowe zapalenie nerek. Do grupy B zaliczamy S. agalactiae wywołuje zakażenia ogniskowe w szczególności w drogach rodnych u kobiet, grupy C oraz G wywołują zapalenie gardła, zapalenie wsierdzia oraz posocznicę. Do grupy D należą enterokoki oraz Streptococcus bovis. Często oznaczany parametr laboratoryjny ASO – miano antystreptolizyny wykrywa świeże zakażenie paciorkowcami grupy A.[1,2]

Liszajec zakaźny

Jedną z najczęściej spotykanych chorób w gabinecie dermatologa jest liszajec zakaźny. Wyróżniamy dwie podstawowe formy:

  • liszajec pęcherzowy,
  • liszajec niepęcherzowy.


Niezależenie od postaci najczęstszymi czynnikami wywołującymi są Staphylococcus aureus oraz Streptococcus pyogenes. Choroba najczęściej dotyczy dzieci (w szczególności grupy wiekowej <6. r.ż.), u osób dorosłych najczęściej dochodzi do zakażenia poprzez bezpośredni kontakt z chorymi dziećmi. Schorzenie to szerzy się poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną lub z materiałem zakaźnym, np. wspólne przedmioty codziennego użytku (ręczniki, pościel). W klimacie umiarkowanym najczęściej mamy do czynienia ze wzrostem zachorowań w miesiącach letnich. Czynnikami predysponującymi do wystąpienia zakażenia są: