Praktyka kliniczna

Terapia w atopowym zapaleniu skóry – co należy wiedzieć

Lek. Ewa Raducha

Dr n. med. Monika Różewicka-Czabańska

Prof. dr hab. med. Romuald Maleszka

Katedra i Klinika Chorób Skórnych i Wenerycznych Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Adres do korespondencji: Lek. Ewa Raducha, Katedra i Klinka Chorób Skórnych i Wenerycznych PUM w Szczecinie, ul. Siedlecka 2, 72-010 Police, e-mail: klinderm@pum.edu.pl

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła i nawrotowa zapalna choroba skóry, cechująca się występowaniem intensywnego świądu, znacznej suchości skóry oraz typowym dla wieku pacjenta umiejscowieniem i morfologią zmian. Należy do najczęstszych niezakaźnych chorób skóry – dotyczy do 20 proc. dzieci i 2-8 proc. osób dorosłych.[1] U znacznej większości chorych pierwsze objawy pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Zwiększona predyspozycja występuje w rodzinach, w których spotyka się inne choroby z kręgu atopii.

W etiopatogenezie choroby biorą udział czynniki genetyczne, środowiskowe, defekt bariery skórno-naskórkowej oraz zaburzenia układu immunologicznego. Dotychczas najlepiej poznana jest mutacja w genie kodującym filagrynę (stwierdzana u 15-50 proc. chorych), której brak zaburza integralność naskórka.[2] W wyniku redukcji NMF (naturalnego czynnika nawilżającego) i wzrostu przeznaskórkowej utraty wody zmniejsza się hydratacja naskórka i podnosi jego pH. Defekt niespełniającej swojej ochronnej roli bariery skórno-naskórkowej obecny jest w skórze zmienionej chorobowo oraz w pozornie zdrowej i pogłębiany jest przez czynniki immunologiczne. Ponadto obserwuje się zaburzenia metabolizmu lipidów warstwy rogowej naskórka (m.in. redukcję liczby ceramidów, sfingolipidów i wolnych kwasów tłuszczowych).[3] Istotna jest zmiana składu mikrobiomu skóry, w którym Staphylococcus aureus staje się mikroorganizmem dominującym.[4,5]

Terapia podstawowa

Fundament postępowania w AZS stanowi prawidłowa pielęgnacja i skrupulatna terapia emolientami wsparta miejscową kuracją przeciwzapalną.[6] Kluczowa jest również identyfikacja i unikanie indywidualnych dla pacjenta czynników drażniących. Wśród najczęstszych bodźców prowokujących zaostrzenia choroby wymienia się przede wszystkim:

  • czynniki mechaniczne (szorstkie materiały, wełnę),
  • chemiczne (kwasy, wybielacze, wodę, rozpuszczalniki),
  • biologiczne (alergeny pokarmowe i powietrznopochodne, mikroorganizmy),
  • psychiczne (stres),
  • zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy.[1]

U ok. 1/3 dzieci z umiarkowanym i ciężkim AZS stwierdza się alergię pokarmową. Najczęstszymi alergenami pokarmowymi wywołującymi zaostrzenia choroby są: białka mleka krowiego, jaja kurzego i ryb, a także soja, orzechy i orzeszki ziemne.[1] Chorzy ...

Nieodpowiednia pielęgnacja skóry może potęgować jej suchość i podrażnienie. Kąpiele powinny być dokładne, ale z zachowaniem ostrożności, w wodzie o temperaturze 27-30°C i trwać nie dłużej niż 5 minut, z czego w ciągu ostatnich 2 minut należy użyć ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Emolienty

Emolienty są mieszaninami składników hydrofobowych i hydrofilowych.[7] Zawierają humektanty, które dzięki właściwościom higroskopijnym zatrzymują wodę w warstwie rogowej naskórka (np. mocznik, [...]

Miejscowa terapia przeciwzapalna

Miejscowe glikokortykosteroidy (mGKS) należą do terapii pierwszego rzutu w AZS.[1] Działają przeciwzapalnie, immunosupresyjnie, antyproliferacyjnie oraz ograniczają kolonizację skóry przez S. aureus. [...]

Terapia proaktywna

Aktualnie standardem postępowania jest łączenie terapii reaktywnej (terapii zaostrzeń) z terapią proaktywną. Terapia proaktywna jest to długoterminowa, niskodawkowa terapia miejscowymi środkami [...]

Leczenie systemowe i fototerapia

U części pacjentów, zwykle z ciężkim przebiegiem choroby, standardowa terapia miejscowa nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Pomocna bywa fototerapia, która najlepiej sprawdza [...]

Dodatkowe formy terapii

Skóra pacjentów z AZS, nawet zdrowo wyglądająca, jest skolonizowana przez S. aureus w 90 proc. przypadków. Z uwagi na szybko rosnącą [...]

Podsumowanie

1. Kluczowym celem terapii AZS jest poprawa funkcjonowania uszkodzonej bariery skórno-naskórkowej poprzez skrupulatne stosowanie emolientów oraz unikanie czynników prowokujących.