Postępowanie interdyscyplinarne
Cukrzyca i predyspozycje nowotworowe – kiedy konieczna współpraca diabetologa i onkologa?
dr n. med. Damian Mojsak1
lek. Tomasz Kukliński2
dr n. med. Beata Kuklińska2
- W spólne czynniki ryzyka rozwoju cukrzycy oraz chorób nowotworowych
- Wpływ farmakoterapii przeciwcukrzycowej na ryzyko onkologiczne
- Znaczenie zintegrowanej opieki diabetologiczno-onkologicznej dla poprawy wyników leczenia i rokowania
Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, zaliczaną do grupy chorób cywilizacyjnych, których występowanie w znacznym stopniu wiąże się z modyfikowalnymi czynnikami stylu życia. Zależność pomiędzy cukrzycą a ryzykiem rozwoju chorób nowotworowych stanowi przedmiot badań od wielu dekad. Zarówno cukrzyca, jak i choroby nowotworowe charakteryzują się licznymi wspólnymi czynnikami ryzyka (tab. 1).
Cukrzyca typu 2 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem występowania wielu nowotworów złośliwych. Chorzy na cukrzycę są obciążeni wyższym ryzykiem zwłaszcza raka trzustki, wątroby, jelita grubego, piersi oraz endometrium1. Wśród potencjalnych mechanizmów biologicznych łączących cukrzycę z rozwojem nowotworów wymienia się m.in. przewlekłą hiperglikemię, insulinooporność oraz towarzyszący im przewlekły stan zapalny. Podwyższone stężenie glukozy we krwi oraz insulinooporność mogą przyczyniać się do nasilonej proliferacji komórkowej oraz zaburzeń mechanizmów naprawy DNA. Długotrwała hiperglikemia prowadzi do uszkodzenia śródbłonka i podtrzymuje przewlekły stan zapalny, co może zwiększać ryzyko mutacji genetycznych i inicjacji procesu nowotworowego.
Insulina, jako hormon o działaniu mitogennym, może dodatkowo stymulować proliferację komórek i tym samym uczestniczyć w onkogenezie. U chorych na cukrzycę obserwuje się również zwiększoną produkcję cytokin prozapalnych, które dodatkowo przyczyniają się do karcynogenezy. Ponadto podwyższone stężenie insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1 – insulin-like growth hormone-1), wynikające z zaburzeń osi hormonalnej, może nasilać podziały komórkowe oraz hamować procesy apoptozy2.
Początkowo uwagę skupiano głównie na związku cukrzycy z rakiem trzustki3. Zależność ta ma charakter dwukierunkowy: cukrzyca może stanowić czynnik ryzyka rozwoju raka trzustki, a sam nowotwór trzustki może prowadzić do wtórnych zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Kolejne badania potwierdziły istnienie związku cukrzycy z nowotworami jelita grubego, wątroby, pęcherza moczowego oraz endometrium. Istotny statystycznie związek pomiędzy cukrzycą a rakiem piersi wykazano natomiast wyłącznie u kobiet w wieku pomenopauzalnym4. Jednocześnie w dostępnych danych epidemiologicznych nie stwierdzono istotnego wzrostu ryzyka zachorowania na raka płuca, prostaty ani czerniaka u chorych na cukrzycę typu 24.
