Jak monitorować płód w czasie porodu?

prof. dr hab. n. med. Jerzy Sikora

Kierownik Katedry i Kliniki Perinatologii i Ginekologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Jerzy Sikora, Kierownik Katedry i Kliniki Perinatologii i Ginekologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Medyków 14, 40-752 Katowice; e-mail: jerzy_sikora@poczta.onet.pl

Wstęp

Zasadniczym celem monitorowania śródporodowego jest rozpoznanie objawów niedotlenienia wewnątrzmacicznego w czasie, gdy nie powoduje ono jeszcze nieodwracalnych zmian w organizmie płodu. Brak reakcji na pojawienie się wczesnych sygnałów alarmowych świadczących o zagrożeniu płodu w czasie porodu może doprowadzić do jego trwałego uszkodzenia bądź zgonu wewnątrzmacicznego.

Niedotlenienie wewnątrzmaciczne może być konsekwencją działania różnorodnych czynników. Stanowi ono najczęstszą przyczynę wielu powikłań u noworodków. Wady wrodzone i zakażenia rzadziej odpowiadają za wewnątrzmaciczne obumarcie płodu, mogą jednak stwarzać realne zagrożenie życia noworodków.

Stopień utlenowania krwi płodu w czasie porodu stanowi wypadkową oddziaływania wielu składowych, wśród których należy wymienić czynniki matczyne, maciczno-łożyskowe i płodowe. Wśród czynników matczynych odpowiedzialnych za zmniejszenie stężenia tlenu w krwi tętniczej płodu wymienia się schorzenia układu oddechowego, hipowentylację czy nikotynizm. Zdolność do prawidłowego transportu tlenu bywa upośledzona w przypadkach niedokrwistości z niedoboru żelaza i hemoglobinopatii. Hipoksja płodowa może być także efektem zmniejszonego przepływu krwi przez macicę spowodowanego hipotonią rodzącej, pozycją ciała czy stosowaniem znieczulenia przewodowego. Płód może być niedotleniony z powodu przewlekłych chorób matki: tocznia rumieniowatego układowego, cukrzycy, przewlekłego nadciśnienia tętniczego czy zespołu antyfosfolipidowego. Spośród czynników maciczno-łożyskowych należy wymienić naturalną lub jatrogenną hiperstymulację macicy mogącą doprowadzić do przedwczesnego oddzielenia się łożyska, a także zaburzenia funkcji łożyska spowodowane zmianami naczyniowymi z towarzyszącym upośledzeniem przepływu krwi między matką i płodem, ograniczeniem wzrastania płodu i małowodziem. Zaopatrzenie płodu w tlen w istotny sposób ograniczają: kompresja sznura pępowinowego w przypadkach małowodzia, węzeł prawdziwy czy wypadnięcie pępowiny. Hipoksja płodowa może być także wywołana zmniejszoną zdolnością transportu tlenu w przebiegu znacznej niedokrwistości u płodu spowodowanej izoimmunizacją, krwawieniem matczyno-płodowym czy obecnością karboksyhemoglobiny u palaczek tytoniu.1

Reakcja płodu na deficyt tlenu

Zmniejszona podaż tlenu wyzwala u płodu mechanizmy mające na celu przede wszystkim ochronę centralnego układu nerwowego. Centralizacja (redystrybucja) krążenia zapewnia także referencyjny przepływ krwi przez serce i nadnercza. Do typowych reakcji ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Reakcja płodu na deficyt tlenu

Zmniejszona podaż tlenu wyzwala u płodu mechanizmy mające na celu przede wszystkim ochronę centralnego układu nerwowego. Centralizacja (redystrybucja) krążenia zapewnia także referencyjny [...]

Wpływ śródporodowych czynników ryzyka na stan płodu i noworodka

Niezwykle istotnym zagadnieniem jest określenie związku przyczynowego między oddziaływaniem na płód śródporodowych czynników ryzyka a występowaniem wczesnych i odległych skutków zdrowotnych po urodzeniu. [...]

Metody oceny stanu płodu

Podstawą większości współcześnie stosowanych biofizycznych metod intensywnego nadzoru płodu jest monitorowanie czynności jego serca (FHR). Układ krążenia jest głównym mechanizmem zapewniającym [...]

Osłuchiwanie czynności serca płodu

Stosowanie jedynie osłuchiwania w celu śródporodowego monitorowania płodu należy współcześnie uznać za działanie anachroniczne. Wyrafinowane, często zminiaturyzowane urządzenia elektroniczne rejestrujące mechaniczny czy [...]

Kardiotokografia

Według stanowiska ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie zastosowania kardiotokografii w położnictwie z 2014 r. „Analiza kardiotokograficzna zapisu czynności serca płodu jest jedną z podstawowych [...]

Śródporodowa ocena kardiotokogramów

Kardiotokografia ze wzrokową oceną zapisu jest obecnie najczęściej stosowaną metodą śródporodowego nadzoru płodu. Monitorowanie kardiotokograficzne płodu z analizą wzrokową bez pomiaru pH [...]

Podsumowanie

Większość decyzji o operacyjnym ukończeniu ciąży z powodu zagrożenie płodu podejmuje się obecnie na podstawie danych uzyskanych z zapisu kardiotokograficznego. W zbyt wielu przypadkach diagnoza [...]