Kardiologia interdyscyplinarna

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Edyta Płońska-Gościniak Klinika Kardiologii PUM, Szczecin

Odrębności postępowania u pacjentów z chorobą nowotworową współistniejącą z chorobą miażdżycową, w tym wieńcową

Grzegorz Piotrowski, Rafał Gawor, Zenon Gawor

Oddział Kardiologii, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Mikołaja Kopernika, Łódź

Adres do korespondencji: dr n. med. Grzegorz Piotrowski Oddział Kardiologii, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Mikołaja Kopernika, ul. Pabianicka 62, 93-519 Łódź, email: gpiotr4@wp.pl

Kardiologia po Dyplomie 2013; 12 (1): 42-51

Wprowadzenie

Postępowanie w chorobach serca i naczyń jak w żadnej innej dziedzinie medycyny regulowane jest przez zalecenia i wytyczne ekspertów, którzy przy ich ustalaniu kierują się wynikami randomizowanych wieloośrodkowych badań klinicznych. Dysponujemy obecnie bardzo dobrze skonstruowanymi i często aktualizowanymi wytycznymi postępowania w prewencji chorób układu krążenia, w niewydolności serca i chorobie wieńcowej. Niestety pacjentów z chorobami nowotworowymi wykluczano z badań klinicznych, których wyniki stanowią podstawę ustalania zaleceń. Współistnienie chorób układu krążenia i nowotworowych stwarza skomplikowane i trudne sytuacje kliniczne.

Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego czynnikami ryzyka choroby nowotworowej

Choroby układu krążenia i nowotworowe to najczęstsze przyczyny chorobowości i śmiertelności na świecie [1]. Okazuje się, że przyczyną tych chorób mogą być wspólne czynniki toksyczne, np. dym tytoniowy, a dla wielu typów nowotworów występują wspólne z chorobami serca czynniki ryzyka. Znanymi czynnikami ryzyka raka piersi u kobiet jest: nadwaga, otyłość i brak ruchu [2]. Otyłość zwiększa to ryzyko o 63%, a nadwaga o 34%. W niektórych obserwacjach epidemiologicznych 62% kobiet z rakiem piersi było otyłych lub miało nadwagę, a 36% nie podejmowało aktywności fizycznej [3]. W raku piersi z nadekspresją receptora typu 2 dla naskórkowego czynnika wzrostu (ErbB2/HER2) częściej niż w populacji ogólnej występuje nadciśnienie tętnicze, nadwaga i brak aktywności fizycznej [4]. Zarówno choroby układu krążenia, jak i nowotworowe częściej występują u ludzi starszych i wraz z wiekiem częstość występowania obu schorzeń rośnie. Wśród pacjentów z nowo wykrytym nowotworem po 75 r.ż. częstość chorób serca wynosi 20% [5]. W populacji leczonej chemioterapią z powodu raka jądra u 97% osób obecny jest co najmniej jeden czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego (nadciśnienie, hipercholesterolemia, palenie tytoniu, dodatni wywiad rodzinny) [6]. Analizy niektórych obserwacji epidemiologicznych sugerują, że kilka lat przed zachorowaniem na nowotwór wzrasta ryzyko zachorowania na chorobę wieńcową [7]. W populacji wyleczonej z raka jądra [6] i piersi [8,9] obserwuje się zwiększone ryzyko incydentów sercowych. W jednym z badań wykazano wzrost ryzyka choroby wieńcowej w ciągu pierwszych sześciu miesięcy po rozpoznaniu nowotworu. Również wystąpienie przerzutów nowotworowych było powiązane ze zwiększonym ryzykiem choroby wieńcowej [10]. Choroba wieńcowa często poprzedza nowotwór i może być następstwem agresywnego leczenia choroby nowotworowej [11]. Nie zaskakuje zatem, że choroby serca występują często u chorych na nowotwory i na odwrót – nowotwory występują często u chorych na serce.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Choroba miażdżycowa u pacjenta z nowotworem

Z powodu częstego występowania czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz leczenia przeciwnowotworowego (radio- i chemioterapii), które uszkadza śródbłonek, miażdżyca o różnej lokalizacji jest [...]

Choroba nowotworowa przyczyną trudności w postępowaniu w chorobie wieńcowej

Choroba nowotworowa stwarza trudności w postępowaniu w chorobie wieńcowej, dlatego należy w nim uwzględnić odrębności patofizjologiczne i kliniczne. Choroba nowotworowa charakteryzuje [...]

Ostry zespół wieńcowy u pacjenta z chorobą nowotworową

Już samo rozpoznanie ostrego zespołu wieńcowego (OZW) u pacjenta z chorobą nowotworową budzi niejednokrotnie wiele wątpliwości. Często kardiolog jest proszony na [...]

Pacjent ze współistniejącymi chorobami nowotworową i wieńcową a leczenie operacyjne

Pacjent z chorobą nowotworową często kierowany jest do kardiologa w ramach kwalifikacji i przygotowania do operacji, która jest częścią leczenia nowotworu. [...]

Zabieg operacyjny u pacjenta z chorobą nowotworową, u którego wykonano rewaskularyzację wieńcową

Czas, po którym można operować pacjenta po zabiegu przezskórnej rewaskularyzacji wieńcowej, zależy od typu przeprowadzonego zabiegu. Po angioplastyce balonowej, jak wcześniej [...]

Leczenie zakrzepicy w stencie

Ostra zakrzepica w stencie, zwłaszcza w okresie okołooperacyjnym, jest dramatycznym zdarzeniem, które istotnie pogarsza rokowanie. Najczęściej silnemu bólowi w klatce piersiowej [...]

Terapia przeciwpłytkowa

W objawowej miażdżycy, w tym w chorobie wieńcowej, należy stosować kwas acetylosalicylowy. W retrospektywnej analizie dokonanej w Medical Anderson Center wykazano, [...]

Rewaskularyzacja chirurgiczna u pacjentów z chorobą nowotworową

Po chirurgicznym pomostowaniu aortalno-wieńcowym nie ma potrzeby stosowania podwójnej terapii przeciwpłytkowej. Zabieg pozasercowy można wykonać bezpiecznie zwykle po około miesiącu od [...]

Interakcje leków stosowanych w chorobie wieńcowej i chorobie nowotworowej

Statyny są podstawą leczenia choroby wieńcowej. Początkowo sądzono, że zwiększają ryzyko choroby nowotworowej [86,87], ale okazało się, że prawdopodobnie przez hamowanie procesu [...]

Podsumowanie

Wobec wzrastającej liczby chorych na nowotwory, coraz częstszego współwystępowania chorób układu krążenia i nowotworowych oraz trudności, jakie z takiego współistnienia wynikają, [...]