Kardiotoksyczność radio- i chemioterapii – część 2

dr hab. n. med. Tomasz M. Rywik, prof. nadzw. Instytutu Kardiologii1
lek. Anna Skrzypczyk-Ostaszewicz2
dr n. med. Beata Jagielska2
dr hab. n. med. Przemysław Leszek1,2

1Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii, Instytut Kardiologii, Warszawa

2Klinika Onkologii i Chorób Wewnętrznych, Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Warszawa

Adres do korespondencji: prof. nadzw. Instytutu Kardiologii dr hab. n. med. Przemysław Leszek, Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii, Instytut Kardiologii, Warszawa, e-mail: przemyslaw.leszek@ikard.pl

W przypadku pacjenta onkologicznego diagnostyka kardiologiczna jest utrudniona, a podejmowanie decyzji o leczeniu chorób układu krążenia wymaga współpracy z onkologiem. Najczęstszymi chorobami kardiologicznymi stwierdzanymi u pacjentów onkologicznych są: nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zaburzenia rytmu i przewodzenia, choroba wieńcowa oraz choroba zakrzepowo-zatorowa. Mogą one występować niezależnie od choroby nowotworowej bądź mieć związek z nowotworem lub jego terapią.

Wprowadzenie

Rozpoznanie nowotworu – niezależnie od jego rodzaju i stopnia zaawansowania – sprawia, że w świadomości pacjenta inne choroby, w tym choroby serca, przestają się liczyć. Najważniejszy staje się nowotwór, budzący z jednej strony lęk, a z drugiej – chęć jak najszybszego skutecznego leczenia. Również większość dolegliwości, w tym część objawów kardiologicznych, chory wiąże z nowotworem. Choroba nowotworowa często ogranicza możliwość wysiłku fizycznego, w związku z czym typowe pierwsze objawy chorób kardiologicznych (ból wieńcowy czy duszność wysiłkowa) pojawiają się wtedy, gdy te choroby są już w zaawansowanej ich fazie. Ograniczona wydolność wysiłkowa wynikająca z nowotworu zmniejsza również możliwości typowej diagnostyki kardiologicznej (testy wysiłkowe).

Nieoceniona w tej sytuacji jest współpraca z onkologiem klinicznym opiekującym się pacjentem. Dopiero po uzyskaniu dokładnych informacji na temat rodzaju nowotworu (stopnia jego zaawansowania, obecności przerzutów), rokowania chorego, możliwości leczenia onkologicznego (terapia adiuwantowa, terapia z intencją wyleczenia – radykalna, terapia paliatywna) czy planowanej terapii onkologicznej (rodzaj leczenia, zakres/możliwości leczenia chirurgicznego, radioterapia, leczenie systemowe, leczenie skojarzone: radiochemioterapia) można podjąć optymalną decyzję co do leczenia kardiologicznego.

Profilaktyka kardiologiczna

 W leczeniu pacjenta onkologicznego konieczne jest uwzględnienie strategii działań prewencyjnych, co dotychczas nie było standardem. Duże znaczenie ma również modyfikacja stylu życia związana z chorobą nowotworową, prowadząca do zmniejszenia aktywności fizycznej, wzrostu masy ciała (co zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze), a także do depresji.1 Wskazuje to na istotne interakcje pomiędzy typowymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego a terapią onkologiczną, których skutkiem jest zwiększenie podatności pacjenta na wystąpienie powikłań sercowo-naczyniowych.2 U każdej osoby z rozpoznaniem choroby nowotworowej konieczna jest zatem ocena ryzyka sercowo-naczyniowego. Najczęściej stosuje się w tym celu skalę oceny ryzyka sercowo-naczyniowego SCORE (Systematic Coronary Risk Evaluation), a uproszczona skala SCORE umożliwia przypisanie pacjentów do różnych grup ryzyka zgonu sercowo-naczyniowego w okresie 10 lat obserwacji (tab. 1).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Niewydolność serca

Diagnostyka niewydolności serca w przypadku pacjentów onkologicznych jest taka sama jak u pozostałych chorych, jednak szczególne znaczenie ma badanie echokardiograficzne. Pozwala [...]

Nadciśnienie tętnicze

Stwierdzenie podczas wizyty lekarskiej podwyższonych wartości ciśnienia tętniczego nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nadciśnienia tętniczego. Rozpoznanie można ustalić dopiero po potwierdzeniu [...]

Choroba niedokrwienna serca

W przypadku pacjentów onkologicznych konieczne jest posługiwanie się pojęciem „choroba niedokrwienna serca”, ponieważ część mechanizmów prowadzących do niedokrwienia nie jest bezpośrednio [...]

Zaburzenia rytmu i przewodzenia

Zaburzenia rytmu serca, zarówno nadkomorowe, jak i komorowe, są częste u pacjentów onkologicznych. Migotanie przedsionków, przypuszczalnie indukowane uogólnionym odczynem zapalnym, przyjmowaną [...]

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Z drugiej strony stosowanie leków przeciwkrzepliwych u chorych z nowotworami obarczone jest wyższym ryzykiem krwawienia. W takich stanach, jak: aktywne duże [...]