Elektroterapia serca za pomocą urządzeń wszczepialnych

lek. Michał Kałowski
dr hab. n. med. prof. UM w Łodzi Jerzy Krzysztof Wranicz

Klinika Elektrokardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Adres do korespondencji: lek. Michał Kałowski, Klinika Elektrokardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Centrum Kliniczno-Dydaktyczne, e-mail: michalkalowski@gmail.com

Implantacja urządzeń wszczepialnych to jedna z najważniejszych metod elektroterapii serca. Kardiostymulatory pozwalają na zniwelowanie objawów wynikających ze zbyt wolnej czynności serca, a niekiedy, np. w sytuacji całkowitego bloku przedsionkowo-komorowego, stają się narzędziem ratującym życie. Wszczepialne kardiowertery-defibrylatory wydłużają życie – przerywają groźne komorowe zaburzenia rytmu, chroniąc pacjentów przed nagłym zgonem sercowym. Wreszcie dzięki urządzeniom najbardziej złożonym, służącym do terapii resynchronizującej, można niejednokrotnie znacząco zredukować objawy i wydłużyć życie chorych z ciężką niewydolnością serca.

Wprowadzenie

Historia elektroterapii serca za pomocą urządzeń wszczepialnych sięga końca lat 50. XX w. Pierwszy pacjent poddany zabiegowi wszczepienia całkowicie wewnętrznego kardiostymulatora (PM – pacemaker) nie cieszył się długo pionierskim urządzeniem – odmówiło ono posłuszeństwa już kilka godzin po implantacji. Historia tego chorego jest jednak najlepszym dowodem na słuszność koncepcji w pełni wszczepialnych układów stymulujących, a także przykładem ich ciągłego udoskonalania, aż do dziś. Pacjent przeżył bowiem ponad 80 lat, a zmarł z powodu całkowicie niezależnego od zaburzeń funkcjonowania układu bodźcoprzewodzącego. W międzyczasie przeszedł ponad 20 zabiegów związanych z kolejnymi wymianami PM.1

Historia wszczepialnych kardiowerterów-defibrylatorów (ICD – implantable cardioverter-defibrillator) oraz stymulatorów resynchronizujących (CRT – cardiac resynchronization therapy), choć krótsza, także pokazała, że urządzenia te – jeśli zostaną prawidłowo zastosowane – przyczyniają się do poprawy rokowania pacjentów.2,3 Stały się one również niezwykle cennym narzędziem diagnostycznym, które pozwala na ocenę wielu parametrów klinicznych, związanych nie tylko z zaburzeniami rytmu serca, lecz także np. z aktywnością fizyczną czy stopniem zastoju w krążeniu płucnym chorych z niewydolnością serca. Ma to szczególne znaczenie w kontekście rozwoju telemedycyny i dostępności wspomnianych danych na odległość, co w praktyce oznacza możliwość monitorowania pacjentów w sposób ciągły bez konieczności wychodzenia z domu.4

Kardiostymulatory

Mimo że historia stosowania stymulacji serca jako metody leczniczej jest długa, aktualne, pochodzące z 2013 r. wytyczne European Society of Cardiology (ESC) w większości punktów zawierają zalecenia o poziomie dowodu C lub B. Oznacza to, iż nie przeprowadzono dużych randomizowanych badań w tej grupie chorych.5 Z drugiej strony w wielu jednostkach chorobowych korzyść z wszczepienia PM wydaje się oczywista, co potwierdzają badania obserwacyjne.6

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wszczepialny kardiowerter-defibrylator

Innym rodzajem elektronicznego urządzenia wszczepialnego, którego elektrodę wprowadza się do serca drogą przeznaczyniową, jest ICD. Jego główne zadanie polega na wykrywaniu [...]

Terapia resynchronizująca

<<>>

Powikłania implantacji urządzeń wszczepialnych

Powikłania zabiegów implantacji omówionych wyżej urządzeń są w dużej mierze wspólne. Do najczęstszych należy wytworzenie się krwiaka w loży PM/ICD. Ryzyko [...]

Podsumowanie

Zabiegi implantacji urządzeń wszczepialnych są obecnie ważną częścią elektroterapii serca oraz całej kardiologii. W Polsce jest dobry dostęp do tych procedur, [...]