Najczęstsze błędy

Sepsa – najczęstsze błędy w rozpoznawaniu i leczeniu

dr n. med. Marta Rorat

Zakład Prawa Medycznego, Katedra Medycyny Sądowej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Oddział I Zakaźny Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu

Adres do korespondencji: dr n. med. Marta Rorat, Zakład Prawa Medycznego, Katedra Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, ul. J. Mikulicza-Radeckiego 4, 50-345 Wrocław; e-mail: marta.rorat@gmail.com

Sepsa to jedna z głównych przyczyn zgonów na świecie. Jej zapobieganie i leczenie należą do priorytetowych zadań systemów opieki zdrowotnej. Znajomość aktualnych zasad postępowania dotyczy lekarzy wszystkich specjalności. Diagnozowanie i leczenie sepsy to wyścig z czasem – liczy się każda godzina. Najczęstszą przyczyną błędów jest brak wiedzy w zakresie rozpoznawania, diagnostyki i leczenia. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest odkładanie decyzji diagnostycznych i terapeutycznych w czasie. Skutkiem błędu medycznego może być odpowiedzialność karna, cywilna, zawodowa i dyscyplinarna.

Wprowadzenie

Sepsa stanowi coraz większe wyzwanie dla współczesnej medycyny. Aktualne dane wskazują na stały wzrost liczby jej przypadków.1,2 Retrospektywna analiza publikacji przeprowadzona przez Fleischmann i wsp. wykazała, że częstość występowania sepsy u dorosłych w latach 1995-2015 wyniosła 437/100 tys. osobolat, a ciężkiej sepsy 270/100 tys. osobolat. Śmiertelność wynosiła 17% w sepsie i 26% w ciężkiej sepsie. W badaniu nie uwzględniono krajów o niskich dochodach, co z pewnością ma wpływ na globalną zapadalność i śmiertelność.3

W Polsce nie ma dokładnych danych epidemiologicznych obrazujących skalę problemu. Dane publikowane co roku przez Państwowy Zakład Higieny i Głównego Inspektora Sanitarnego wskazują, że w 2014 r. zdiagnozowano 188 przypadków inwazyjnego zakażenia meningokokowego (zapadalność 0,49 przypadków/100 tys.), 704 pneumokokowego (1,83/100 tys.), 41 Haemophilus influenzae b [Hib] (0,11/100 tys.), z kolei w 2015 r. odpowiednio 220 (0,57/100 tys.) – meningokoki, 987 (2,57/100 tys.) – pneumokoki, 66 (0,17/100 tys.) – Hib.5 Według danych Polskiej Grupy Roboczej ds. Sepsy na podstawie wyników badania Prevalence, które jednak ograniczono do oddziałów intensywnej terapii, roczna zachorowalność na sepsę wynosi 91/100 tys. Autorzy sami podkreślili, że faktyczna liczba zachorowań może być nawet kilkukrotnie wyższa, na co pośrednio również wskazują wybiórcze dane PZH.4,5 Śmiertelność pacjentów z ciężką sepsą w Polsce wynosi >50%.6

Błędy medyczne

Każda działalność lekarska niesie ze sobą ryzyko niepowodzenia. Błędy medyczne są nieodłącznym elementem świadczeń zdrowotnych, związanym głównie z ludzką niedoskonałością i omylnością. Z tego powodu system ochrony zdrowia i sposób jego organizacji powinny sprawić, aby znacznie trudniej było popełnić błąd, niż go uniknąć.7 Idea ta nie znalazła dotychczas niestety odzwierciedlenia w polskiej rzeczywistości. Wręcz przeciwnie, wykonywanie zawodu lekarza staje się coraz trudniejsze. Oprócz negatywnych skutków zdrowotnych dla pacjenta, błąd medyczny wiąże się nierozłącznie z ryzykiem odpowiedzialności prawnej – cywilnej, karnej, zawodowej i dyscyplinarnej. Mówi się nawet, że personel medyczny jest wtórną ofiarą błędów medycznych.8

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Krok 1: screening, rozpoznanie zakażenia

To najtrudniejszy moment, obarczony dużym ryzykiem błędu. Na tym etapie zadaniem lekarza jest wykrycie wśród wielu osób zgłaszających się z objawami infekcyjnymi [...]

Krok 2: postępowanie w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego, rozpoznanie sepsy

Każdy pacjent z zakażeniem powinien zostać przebadany pod kątem rozwoju dysfunkcji narządowych. Z kolei stwierdzenie objawów niewydolności narządowej o nieznanej przyczynie nakazuje wdrożyć diagnostykę [...]

Krok 3: opieka nad chorym hospitalizowanym

Pacjent z sepsą wymaga szczególnej opieki. W pierwszej kolejności należy zweryfikować działania podjęte przez poprzednich lekarzy, uzupełnić diagnostykę (ukierunkowaną nie tylko na ocenę [...]

Przypadek 1

Kobieta, lat 60, bez istotnej przeszłości chorobowej, została przywieziona o godz. 8.00 na SOR z powodu zaburzeń świadomości i bólu głowy. Z wywiadu od rodziny [...]

Przypadek 2

Mężczyzna, lat 57, zgłosił się do lekarza rodzinnego z powodu utrzymującej się od kilku godzin gorączki 40°C, bólów mięśniowych, zawrotów i bólu głowy. [...]

Przypadek 3

20-letnia kobieta bez istotnej przeszłości chorobowej została przyjęta na oddział urologii z powodu utrzymującego się od kilku dni bólu o charakterze kolkowym w okolicy [...]