Choroby internistyczne u kobiet w ciąży

Cykl „Choroby internistyczne u kobiet w ciąży” koordynowany jest przez prof. dr. hab. n. med. Dariusza Moczulskiego, Kierownika Kliniki Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii UM w Łodzi

Zaburzenia rytmu serca u kobiet w ciąży

dr n. med. Karolina Plaskota

prof. dr hab. n. med. Mirosław Kowalski

prof. dr hab. n. med. Piotr Hoffman

Klinika Wad Wrodzonych Serca, Instytut Kardiologii im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Karolina Plaskota, Klinika Wad Wrodzonych Serca Instytutu Kardiologii im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego, ul. Alpejska 42, 04-624 Warszawa; e-mail: kplaskota@ikard.pl

Jedną z najczęstszych dolegliwości u ciężarnych są kołatania serca. Pojawiają się z powodu zwiększonej w czasie ciąży częstości serca lub arytmii. Zaburzenia rytmu serca u zdrowych kobiet w ciąży są zazwyczaj dobrze tolerowane i nie wymagają leczenia. Poważne arytmie zdarzają się rzadko, zwykle u pacjentek z rozpoznaną wcześniej chorobą serca.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać objawy wskazujące na zaburzenia rytmu u ciężarnej
  • zlecić diagnostykę różnicową zaburzeń rytmu serca u ciężarnej
  • przedstawić strategię postępowania terapeutycznego u kobiety w ciąży z zaburzeniami rytmu serca
  • rozpoznać sytuacje wynikające z zaburzeń rytmu serca u ciężarnej wymagające pilnego skierowania do innych specjalistów lub szpitala

Wprowadzenie

W ciąży dochodzi do istotnych zmian hemodynamicznych, hormonalnych oraz aktywności układu autonomicznego w układzie krążenia matki. Od 5 do 10 Hbd wzrasta o 30-50% objętość krwi krążącej, powodując zwiększenie objętości wyrzutowej. W wyniku równoczesnego przyspieszenia częstości rytmu serca o 10-20 uderzeń na minutę rośnie pojemność minutowa o 30-50%.1 Coraz większe naprężenie ścian przedsionków i komór może powodować zjawisko wczesnej depolaryzacji następczej, skrócenia okresu refrakcji, wydłużenia czasów przewodzenia i przestrzennej dyspersji wtórnie do stymulacji aktywowanych rozciąganiem kanałów jonowych.2 Udowodniono, że podwyższona spoczynkowa częstotliwość rytmu serca jest niezależnym czynnikiem ryzyka komorowych zaburzeń rytmu serca.3 Estrogeny, których stężenie podczas ciąży wzrasta nawet 1000-krotnie, zwiększają wrażliwość na endogenne katecholaminy poprzez regulację ekspresji receptora β-1-adrenergicznego kardiomiocytów komór. Poza tym hormony te wydłużają odstęp QT poprzez wpływ na kanały jonowe potasowe i wapniowe.4

Opisane powyżej zmiany fizjologiczne powodują, że jedną z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przez ciężarne są kołatania serca. Wynikają one ze zwiększonej w czasie ciąży częstości serca lub arytmii. Zauważono, że u większości pacjentek zgłaszających podczas ciąży kołatania serca (76%) w 24-godzinnym monitorowaniu EKG występowało jedynie przyspieszenie częstotliwości rytmu serca.5 Zaburzenia rytmu serca u zdrowych kobiet w ciąży są zazwyczaj dobrze tolerowane i nie wymagają leczenia. Poważne arytmie zdarzają się rzadko, zwykle u pacjentek z rozpoznaną wcześniej chorobą serca. Rozwój kardiologii i kardiochirurgii oraz znaczna poprawa przeżycia chorych z wadami wrodzonymi serca, a także coraz późniejszy wiek kobiet decydujących się na macierzyństwo może jednak spowodować zwiększenie częstości arytmii u ciężarnych. Zaburzenia rytmu mogą mieć niekorzystny wpływ na płód, zarówno poprzez upośledzenie przepływu łożyskowego, jak i działania niepożądane leczenia. Większość leków antyarytmicznych przenika bowiem barierę maciczno-łożyskową. Do określenia bezpieczeństwa stosowania leków antyarytmicznych podczas ciąży służy klasyfikacja Amerykańskiej Agencji do spraw Żywności i Leków (FDA – Food and Drug Administration):6

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca

Przedwczesne pobudzenia nadkomorowe są w ciąży powszechne i wykrywane zazwyczaj przypadkowo. Nie wymagają leczenia i są dobrze tolerowane u pacjentek bez choroby serca. Shotan i wsp.7 [...]

Komorowe zaburzenia rytmu serca

Częstoskurcze komorowe i migotanie komór występują u 2 ciężarnych na 100 tys. hospitalizacji,8 zazwyczaj wówczas, gdy rozpoznano chorobę serca i gdy arytmię obserwowano przed [...]

Bradykardia i zaburzenia przewodzenia

Bradykardia i zaburzenia przewodzenia u ciężarnych występują sporadycznie. Odruchowe zwolnienie rytmu serca może pojawić się w późniejszym okresie ciąży, gdy kobieta przyjmuje pozycję leżącą, [...]

Podsumowanie

Zmiany hemodynamiczne, hormonalne oraz w układzie autonomicznym zachodzące w ciąży sprzyjają nasileniu lub wystąpieniu nowych zaburzeń rytmu serca u kobiet z chorobami serca, jak również [...]