Gastroenterologia

Zespół jelita nadwrażliwego jako przyczyna skurczowych bólów brzucha

lek. Weronika Walęcik-Kot

Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii, Mazowiecki Szpital Bródnowski w Warszawie

Adres do korespondencji: lek. Weronika Walęcik-Kot, Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii, Mazowiecki Szpital Bródnowski, ul. Kondratowicza 8, 03-242 Warszawa; e-mail: weronika.walecik@gmail.com

Ból brzucha jest jednym z najczęstszych objawów chorobowych, dlatego warto wiedzieć, kiedy można go zakwalifikować jako element IBS. Zespół jelita nadwrażliwego stanowi z powodu swojego rozpowszechnienia istotny problem kliniczny.

Wprowadzenie

Czynnościowy ból brzucha u pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego stanowi wyzwanie terapeutyczne dla lekarzy rodzinnych, internistów i gastroenterologów. W leczeniu skuteczne okazują się interwencje dietetyczne oraz metody psychologiczne. Z praktycznego punktu widzenia częściej jednak korzystamy ze środków farmaceutycznych. Leki mogą mieć punkt uchwytu w ośrodkowym układzie nerwowym, przewodzie pokarmowym lub działać poprzez modulację ścieżek bólowych na obu poziomach. Dobra współpraca z chorym jest podstawowym założeniem terapii.

Zespół jelita nadwrażliwego (IBS – irritable bowel syndrome, łac. colon irritabile) to choroba z grupy zaburzeń osi jelitowo-mózgowej (dawniej nazywanej zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego). Charakterystyczne są bóle brzucha oraz nieprawidłowy charakter wypróżnień. Jest to schorzenie przewlekłe o zmiennym nasileniu.

Warto przyjrzeć się tej jednostce bliżej chociażby z powodu jej rozpowszechnienia. Według statystyk to najczęstsza – ~10% całej populacji (rozpoznanie na podstawie Kryteriów Rzymskich III. Po zawężeniu kryteriów w maju 2016 r. częstość rozpoznań spadła z 10,7% do ok. 5,7% w Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie) – przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego, ze szczytem zachorowania w 20-39 r.ż. i przewagą kobiet. Wielu pacjentów leczy się samodzielnie za pomocą leków dostępnych bez recepty, co generuje wysokie koszty związane z nie zawsze skuteczną terapią. Ból brzucha jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów przez pacjentów izby przyjęć i SOR, dlatego warto wiedzieć, kiedy możemy zakwalifikować go jako element IBS. Jego nieobecność wyklucza taką diagnozę (dyskomfort w obrębie jamie brzusznej wyłączono z aktualnych kryteriów).1

Z drugiej strony nasilenie bólu może być tak duże, że chorzy są operowani w wyniku mylnie stawianej diagnozy. Jak wynika z wielu analiz, u pacjentów z IBS wykonuje się różne zabiegi operacyjne zdecydowanie częściej niż u pacjentów bez tego zespołu (dotyczy to m.in. appendektomii, histerektomii, cholecystektomii, laparotomii zwiadowczej).2

Rozpoznanie

Rozpoznanie IBS opiera się na zaktualizowanych w maju 2016 r. Kryteriach Rzymskich IV. Należy tu podkreślić znaczenie dokładnie zebranego wywiadu.

IBS definiujemy jako nawracający ból brzucha występujący średnio przez co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące, który spełnia co najmniej 2 z 3 kryteriów:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Podział

IBS dzielimy na postać z zaparciem (IBS-C – with predominant constipation), postać z biegunką (IBS-D – with predominant diarrhea) lub postać mieszaną (IBS-M [...]

Bóle brzucha – różnicowanie

Symptomatologia bólu brzucha w IBS obejmuje bardzo szeroki zakres. Ból brzucha może być stały lub nawracający, zlokalizowany we wszystkich kwadrantach brzucha; bywa [...]

Badania dodatkowe

Badania dodatkowe przy podejrzeniu IBS wykonuje się w celu wykluczenia organicznej przyczyny dolegliwości. Ostatnia aktualizacja kryteriów rozpoznania miała za zadanie ułatwić wyodrębnienie [...]

Etiologia i patofizjologia IBS

Etiologia i mechanizmy patofizjologiczne w IBS są złożone i nie do końca poznane. Dotychczasowe badania akcentują zaburzenia w funkcjonowaniu osi mózgowo-jelitowo-bakteryjnej. Prawdopodobną rolę odgrywają następujące [...]

Leczenie

Kompleksowa terapia polega na wdrożeniu zmian trybu życia (zdrowa dieta, higiena spożywania pokarmów, aktywność fizyczna),11 leczeniu farmakologicznym w zależności od dominujących objawów, [...]

Dieta

Udokumentowanie w badaniach działanie redukujące objawy IBS ma dieta o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (tzw. dieta Low FODMAP; tab. [...]

Podsumowanie

IBS jest istotnym problemem klinicznym. Ból brzucha to jeden z najczęstszych objawów chorobowych. Niewłaściwie leczony zespół jelita nadwrażliwego zmniejsza wyraźnie jakość życia, [...]