Alergologia

Alergia na jad owadów – zasady rozpoznawania i postępowania

dr hab. n. med. Marita Nittner-Marszalska

mgr farmacji Ewelina Królik

Klinika Chorób Wewnętrznych i Alergologii, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marita Nittner-Marszalska, Klinika Chorób Wewnętrznych i Alergologii, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, ul. Marii Curie-Skłodowskiej 66, 50-369 Wrocław; e-mail: marmarsz@gmail.com

Przebieg kliniczny alergicznej pierwszej reakcji poużądleniowej u pacjenta z alergią na jad owadów jest nieprzewidywalny. Objawy HVA mogą przeminąć spontanicznie, bez interwencji, ustąpić w konsekwencji leczenia farmakologicznego lub prowadzić do zgonu już po kilku minutach od momentu użądlenia. Rokowanie pacjenta z HVA zmienia immunoterapia jadem owadów, która radykalnie zmniejsza ryzyko wystąpienia jakichkolwiek objawów alergii po kolejnym użądleniu.

Wprowadzenie

Alergia na jad żądlących gatunków owadów, przede wszystkim przedstawicieli nadrodzin osy (Vespoidea) i pszczoły (Apoidea) z rodziny błonkoskrzydłych (Hymenoptera), przejawia się typowymi objawami reakcji nadwrażliwości:

  • skórnymi (obrzęk, świąd, pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy)
  • oddechowymi (kaszel, duszność)
  • pokarmowymi (bóle brzucha, biegunka)
  • sercowo-naczyniowymi (hipotonia, tachykardia).


Do rozpoznania alergii na jad owadów (HVA – hymenoptera venom allergy) upoważnia wystąpienie co najmniej raz w życiu któregoś z wymienionych powyżej objawów. Ponieważ w mechanizmie HVA główną rolę odgrywa reakcja alergiczna typu natychmiastowego, rozpoznanie alergii na jad wymaga w praktyce udokumentowania obecności specyficznych przeciwciał klasy IgE (sIgE) skierowanych przeciwko ekstraktowi jadu, a dokładniej przeciwko jego składnikom alergenowym.

Największa grupa pacjentów z HVA doświadcza po użądleniu rozległej reakcji miejscowej (HVA-LL) definiowanej jako obrzęk w miejscu użądlenia o średnicy >10 cm lub o powierzchni dłoni pacjenta, utrzymujący się >24 h. Rzadziej HVA objawia się pokrzywką lub obrzękiem naczynioruchowym z zajęciem lub bez zajęcia górnych dróg oddechowych, klasyfikowanymi odpowiednio jako reakcja systemowa pierwszego lub drugiego stopnia (HVA-SYS I° i II°). Najrzadziej HVA objawia się dusznością bronchospastyczną (HVA-SYS III°) lub dolegliwościami ze strony układu sercowo-naczyniowego (HVA-SYS IV°). Przedstawiona powyżej klasyfikacja HVA wg Müllera (HVA-LL, HVA I°-IV°; tab. 1) jest akceptowana i powszechnie używana zarówno w praktyce, jak i w piśmiennictwie naukowym dotyczącym tej alergii.1 Równolegle w nazewnictwie HVA stosowany jest termin „anafilaksja na jad owadów”. Należy jednak zwrócić uwagę na niejednoznaczność tego rozpoznania. Część autorów i lekarzy utożsamia „anafilaksję na jad” z każdą nagłą i potencjalnie zagrażającą życiu reakcją alergiczną występującą po użądleniu. Inni, do których należą autorzy artykułu, rozpoznanie „anafilaksja” opierają na definicji Sampsona i wsp., w której obok nagłości i ciężkości zdarzenia podkreślono wielonarządowy charakter jej objawów (tab. 2).2

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Charakterystyka i historia naturalna poszczególnych reakcji HVA

Objawy HVA występują zwykle u osób, które dotychczas nie wykazywały żadnych cech nadwrażliwości na jad owadów. Przebieg kliniczny pierwszej alergicznej reakcji poużądleniowej [...]

Diagnostyka HVA (wywiad, badania in vivo, badania in vitro)

W diagnostyce HVA kluczową rolę odgrywają: wywiad, badanie sIgE przeciwko jadowi oraz badanie stężenia surowiczego tryptazy mastocytarnej (sBT – serum basal tryptase [...]

Zasady interwencji farmakologicznej w przypadku reakcji alergicznej po użądleniu przez owada

Leczenie objawów alergii na jad owadów ma charakter objawowy i podlega takim samym regułom jak leczenie alergii i anafilaksji wywołanych innymi czynnikami. W przypadku [...]

Komu przepisać strzykawkę/autostrzykawkę z epinefryną?

Strzykawki z epinefryną powinny być przepisane każdej osobie, która przebyła reakcję anafilaktyczną (niezależnie od czynnika ją wywołującego) i miała objawy oddechowe lub sercowo-naczyniowe. [...]

Immunoterapia jadem owadów

Jedynym skutecznym sposobem ochrony pacjenta z systemowymi objawami HVA przed ponownymi objawami alergii, zmniejszającym ryzyko anafilaksji po użądleniu i poprawiającym jakość życia jest [...]