Nowości w praktyce

Ocena nieprawidłowych wyników badań laboratoryjnych wątroby

lek. Marta Grabiec
dr hab. n. med. Marek Waluga
dr hab. n. med. Michał Kukla

Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marek Waluga, Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, e-mail: marekwaluga@poczta.onet.pl

Interpretacja wyników badań laboratoryjnych ma fundamentalne znaczenie dla rozpoznania, a także ukierunkowania dalszej diagnostyki, zwłaszcza gdy wyniki podstawowych badań są niejednoznaczne. Niewłaściwa interpretacja testów wątrobowych prowadzi do zbyt późnego rozszerzenia diagnostyki lub wykonywania wielu niepotrzebnych analiz, gdy rozpoznanie jest dość łatwe.

Wprowadzenie

W codziennej praktyce lekarskiej powszechne są laboratoryjne badania wątrobowe. Najczęściej oznacza się: aktywność aminotransferazy alaninowej (ALT), aminotransferazy asparaginianowej (AST), fosfatazy zasadowej oraz stężenie bilirubiny. Badania te określane są jako „próby wątrobowe” czy „testy wątrobowe”. Niewspółmierne podwyższenie aktywności AST i ALT w porównaniu z aktywnością fosfatazy zasadowej jest definiowane jako uszkodzenie wątrobowokomórkowe. Cholestatyczne uszkodzenie wątroby to niewspółmierne zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej w zestawieniu z aktywnością aminotransferaz. Wiele analiz statystycznych dowodzi, że podwyższona aktywność ALT wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością z powodu chorób wątroby. Prawidłowe wartości aktywności ALT obejmują zakres 29-33 j.m./l dla mężczyzn i 19-25 j.m./l dla kobiet. Po ich przekroczeniu niezbędna jest dalsza diagnostyka. Stopień zwiększenia aktywności ALT i/lub AST może ułatwić ustalenie etiologii choroby.

Badanie uszkodzenia wątrobowokomórkowego obejmuje testy w kierunku wirusowych zapaleń wątroby typu A, B i C, niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, alkoholowej choroby wątroby, wrodzonej hemochromatozy, autoimmunologicznego zapalenia wątroby, choroby Wilsona, niedoboru α1-antytrypsyny i toksycznego polekowego uszkodzenia wątroby. Prawidłowo zebrany wywiad powinien zawierać informacje o przyjmowanych lekach zarówno (przepisanych przez lekarza, jak i tych bez recepty) oraz suplementach diety. W poszukiwaniu przyczyny podwyższonej aktywności fosfatazy alkalicznej (ALP – alkaline phosphatase) pochodzenia wątrobowego należy wziąć pod uwagę pierwotne zapalenie przewodów żółciowych. Zwiększone stężenie bilirubiny całkowitej występuje zarówno w cholestatycznej chorobie wątroby, jak i w wątrobowokomórkowym uszkodzeniu narządu. Jest ono wskazaniem do wykonania jej rozdziału na frakcję sprzężoną i niesprzężoną.

Biopsję wątroby można wziąć pod uwagę, kiedy badania laboratoryjne i obrazowe nie pozwalają na ustalenie diagnozy, obecnego stanu narządu albo gdy różne rozpoznania są równie prawdopodobne.

Zalecenia ACG

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zalecenia ACG

American College of Gastroenterology (ACG) opracowało praktyczny przewodnik dotyczący nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych – tzw. próbach wątrobowych. Próby te są powszechnie zlecane [...]

Podwyższona aktywność aminotransferaz i jej wpływ na śmiertelność i umieralność

Istnieje wiele danych dowodzących, że podwyższona aktywność aminotransferaz koreluje ze zwiększoną śmiertelnością i umieralnością, nie tylko z powodu chorób wątroby, ale także cukrzycy. [...]

Znaczenie obniżenia górnej granicy normy aktywności ALT w praktyce klinicznej

Obniżenie górnej granicy normy aktywności ALT zwiększyłoby liczbę pacjentów z nieprawidłowymi wynikami badań. Niektórzy opowiadają się przeciwko obniżeniu górnej granicy normy dla [...]

Poszczególne choroby wątroby i ich testy diagnostyczne

Wirusowe zapalenia wątroby to szerokie zagadnienie, więc pełne postępowanie diagnostyczne w poszczególnych typach choroby znacznie wykracza poza ramy tego artykułu i nie będzie tutaj [...]

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD – non-alcoholic fatty liver disease)

NAFLD jest ściśle związana z zespołem metabolicznym i obserwowana zwykle u pacjentów z chorobami współwystępującymi – otyłością, cukrzycą, dyslipidemią i nadciśnieniem tętniczym. Rozpoznanie to powinno być [...]

Alkoholowa choroba wątroby (ALD – alcoholic liver diseasE)

Obraz uszkodzenia wątroby w ALD radiologicznie i histologicznie jest podobny do tego w NAFLD. Charakterystyczny dla ALD jest stosunek AST:ALT ≥2:1 z wartościami aktywności AST [...]

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – autoimmune hepatitis

Przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie wątroby jest przykładem jej przewlekłej choroby, związanej ze stałym podwyższeniem aktywności prób wątrobowych; może współwystępować z innymi chorobami autoimmunologicznymi. [...]

Choroby metaboliczne/genetyczne

Trzeba ją uwzględnić u wszystkich z podwyższoną aktywnością aminotransferaz. Istotne jest oznaczenie panelu żelazowego zawierającego przede wszystkim wysycenie transferryny oraz stężenie ferrytyny. Jeśli [...]

Polekowe uszkodzenie wątroby

Leki na receptę, bez recepty (OTC – over-the-counter), produkty ziołowe i suplementy diety to częste źródło ostrego lub przewlekłego uszkodzenia wątroby. Stosowanie [...]

Cholestatyczne choroby wątroby

PBC jest rzadką przewlekłą chorobą wątroby pierwotnie zajmującą międzypłacikowe przewody żółciowe na poziomie mikroskopowym. Choć to rzadka przyczyna podwyższenia aktywności testów [...]

Rzadkie przypadki

Nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych mogą być spowodowane chorobami pozawątrobowymi, np. celiakią, wrodzonymi lub nabytymi chorobami mięśni poprzecznie prążkowanych, urazem mięśni, wyczerpującymi [...]

Kliniczna ocena pacjenta z nieprawidłowymi próbami wątrobowymi

1. W wywiadzie trzeba uwzględnić czynniki ryzyka chorób wątroby, stosowane leki i suplementy diety, używanie alkoholu.

Postępowanie diagnostyczne u osób z podwyższoną aktywnością ALT i AST

1. Granicznie podwyższona aktywność ALT i/lub AST jest definiowana jako

Podwyższona aktywność fosfatazy alkalicznej (zasadowej)

Przy podwyższonej aktywności fosfatazy alkalicznej należy wykonać ultrasonografię jamy brzusznej. Jeśli wynik USG jest prawidłowy, trzeba rozważyć przyczynę wewnątrzwątrobową, w tym PBC, [...]

Podwyższone stężenie bilirubiny całkowitej

Przy zwiększonym stężeniu bilirubiny całkowitej należy wykonać badanie bilirubiny z rozdziałem na pośrednią (niesprzężoną) i bezpośrednią (sprzężoną).

Podsumowanie

Lekarze często mają do czynienia z podwyższonymi wynikami prób wątrobowych. Prawidłowe stężenie ALT wynosi