Gastroenterologia

Współczesny pogląd na leczenie otyłości

lek. Krzysztof Buczkowski1

lek. Dawid Gajda1

dr hab. n. med. Michał Kukla2

dr n. med. Michał Dyaczyński1

dr hab. n. med. Marek Waluga2

1Oddział Chirurgiczny Ogólny, Szpital Miejski w Siemianowicach Śląskich

2Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski, Śląski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marek Waluga, Katedra i Klinika Gastroenterologii i Hepatologii, Wydział Lekarski w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, ul. Medyków 14, 40-752 Katowice. E-mail: mwaluga@sum.edu.pl

Otyłość wciąż stanowi narastający problem zdrowotny. W wyniku otyłości u pacjentów może dojść do rozwoju innych chorób. Dlatego tak ważne jest dążenie do redukcji masy ciała, dzięki której można uzyskać zmniejszenie częstości występowania chorób współistniejących oraz obniżenie stężenia glukozy i lipidów w surowicy. Leczenie otyłości rozpoczyna się od modyfikacji stylu życia, a jeśli takie działania okazują się nieskuteczne, trzeba włączyć farmakoterapię, a w ostateczności zastosować leczenie chirurgiczne.

Wprowadzenie

Problem otyłości znany jest medycynie od początków jej istnienia. Początkowo osoby otyłe kojarzono z dobrobytem, dostatkiem i zamożnością. Naturalnym dążeniem ludności z niższych warstw społecznych było osiągnięcie nie tylko bogactwa materialnego, lecz także odpowiednich kształtów ciała. Takie podejście do otyłości stało się inspiracją dla wielu artystów, głównie okresu baroku. W ciągu następnych stuleci następowała przemiana sposobu postrzegania otyłości. Osoby o nadmiernej masie ciała zaczęto utożsamiać z lenistwem, nałogami i chorobami. W okresie rewolucji przemysłowej zaczęto coraz dokładniej badać przyczyny i powikłania otyłości.1 Pod koniec ubiegłego stulecia World Health Organization (WHO) zwróciła uwagę na niebezpieczeństwo dla populacji związane z otyłością.2 Z końcem XX w. szacowano, że populacja ludzi otyłych na świecie do 2030 r. zwiększy się o 50%. Raporty WHO donoszą, że ten poziom wzrostu został przekroczony już w 2015 r., kiedy to na świecie żyło 603,7 mln osób otyłych.3 Najnowsze dane WHO wskazują, że obecnie nadwagę ma 1,9 mld dorosłych, a otyłość stwierdza się u 650 mln osób.4

Charakterystyka otyłości i sposobów jej leczenia

Według WHO otyłość jest definiowana jako nieprawidłowe i/lub nadmierne nagromadzenie tłuszczu mogące niekorzystnie wpływać na zdrowie.5 W celu jej rozpoznania stosuje się wskaźnik masy ciała (BMI – body mass index). Oblicza się go, dzieląc masę ciała pacjenta w kilogramach przez jego wzrost w metrach podniesionych do kwadratu (kg/m2). Otyłość stwierdzamy, gdy wskaźnik ten wynosi ≥30 kg/m2.3,5

Wpływ na wystąpienie otyłości mają czynniki zewnętrzne (środowiskowe,6 styl życia, wzorce żywieniowe7), ale także wewnętrzne (endokrynologiczne,8 infekcyjne,9 skład mikrobioty jelitowej,10 genetyczne11 i psychologiczne12).

Rozróżniane są dwa typy otyłości:

  • gynoidalna (typu żeńskiego, gruszka); w tym typie nadmiar kilogramów stwierdza się w dolnych partiach ciała (dolna część brzucha, biodra, pośladki oraz uda). Jest ona bezpieczniejsza niż androidalna, ale za to dużo trudniejsza do zredukowania
  • androidalna (typu męskiego, jabłko), w której tkanka tłuszczowa odkładana jest głównie w jamie brzusznej, ale także w górnych partiach ciała (twarz, szyja, klatka piersiowa). Ściśle wiąże się z wystąpieniem takich schorzeń, jak: choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, hiperlipidemia, które składają się na zespół metaboliczny.2,13

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Historia i rozwój chirurgii bariatrycznej

W drugiej połowie XX w. Linnear wraz ze współpracownikami zauważył znaczną redukcję masy ciała u pacjentów po rozległych operacjach wykonywanych na żołądku i jelitach [...]

Chirurgia bariatryczna obecnie

Aktualnie do najczęściej wykonywanych zabiegów na świecie zaliczamy:

Dowody przemawiające za skutecznością chirurgii bariatrycznej

W przypadku najczęściej wykonywanych, omówionych wyżej, procedur utrata masy ciała przekłada się na liczne korzyści zdrowotne. W dużych metaanalizach wykazano, że śmiertelność z przyczyn [...]

Ostre i przewlekłe powikłania po zabiegach bariatrycznych

Ostre powikłania po zabiegach bariatrycznych związane są głównie z powikłaniami chirurgicznymi, tj. nieszczelnościami zespoleń, niedrożnością przewodu pokarmowego, wewnątrzotrzewnowymi powikłaniami infekcyjnymi, krwotokiem do [...]

Długoterminowe zalecenia pooperacyjne

U pacjentów z cukrzycą typu 2 konieczny jest monitoring i modyfikacja farmakologicznego leczenia przeciwcukrzycowego, szczególnie we wczesnym okresie pooperacyjnym, aby zapobiec hipoglikemii. Należy odstawić [...]

Podsumowanie

Biorąc pod uwagę narastający problem otyłości w Polsce i na całym świecie, lekarze pierwszego kontaktu powinni być dobrze zorientowani w możliwościach, jakie niesie chirurgia [...]