lek. Izabela Domagała

lek. Marta Miszczuk-Cieśla

dr hab. n. med. Marta Dąbrowska

Choć początki terapii inhalacyjnej sięgają 3500 lat wstecz, to jej burzliwy rozwój rozpoczął się niespełna 70 lat temu, kiedy w 1956 r. wprowadzano do sprzedaży pierwszy inhalator ciśnieniowy będący pierwowzorem urządzeń stosowanych obecnie¹. Stanowiło to przełom w leczeniu astmy – skuteczny lek zawarty w przenośnym i łatwym do użycia urządzeniu, powszechnie dostępny, o lepszym niż leki doustne profilu bezpieczeństwa szybko zyskał akceptację pacjentów. Do­prowadziło to do poprawy jakości życia milionów pacjentów na całym świecie oraz zapobiegło wielu zgonom w przebiegu astmy. Od tamtej pory obserwuje się szybki rozwój coraz nowszych i lepszych rodzajów inhalatorów stosowanych nie tylko w astmie, lecz także w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) oraz w innych chorobach obturacyjnych (m.in. w mukowiscydozie, rozstrzeni oskrzeli). Opracowano nowe cząsteczki leków stosowanych wziewnie, nowe typy inhalatorów oraz wprowadzono wiele innowacji w zakresie ich budowy. W latach 70. XX wieku pojawiły się inhalatory proszkowe, a od początku XXI wieku najnowsze typy inhalatorów – inhalatory miękkiej mgły. W ciągu lat stosowane urządzenia ewoluowały, co doprowadziło do powstania inhalatorów, które znamy obecnie. Sukcesywnie wzrasta liczba pacjentów, którzy codziennie z nich korzystają.

Zarówno w stabilnym okresie choroby, jak i w zaostrzeniach leki stosowane wziewnie stanowią podstawę leczenia farmakologicznego astmy i POChP^2,3. Obie te jednostki są częstymi przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Dane dotyczące częstości występowania POChP różnią się w zależności od kraju, jednak od kilkudziesięciu lat stale obserwuje się wzrost zapadalności, a także umieralności z jej powodu. W Polsce częstość występowania POChP wynosi 10,9% w populacji >40. r.ż., co odpowiada ponad 2 mln osób⁴. Warto pamiętać, że podstawę leczenia POChP stanowi zaprzestanie palenia tytoniu, a farmakoterapia łagodzi jedynie objawy choroby.

Astma jest chorobą, która występuje u osób w każdym wieku: często wśród dzieci, młodzieży i młodych dorosłych, ale też wśród starszych pacjentów. Częstość jej występowania szacuje się na 1-18% populacji w zależności od kraju. W Polsce dotyczy 5-10% osób dorosłych. Według prognoz World Health Organization (WHO) w 2025 r. liczba chorych na astmę na świecie wzrośnie do 400 mln⁵.

Rola prawidłowej techniki inhalacji leków wziewnych w leczeniu astmy i POChP

Leki stosowane wziewnie przynoszą zamierzony efekt terapeutyczny jedynie w przypadku, gdy zostaną przyjęte we właściwy sposób. Celem wziewnego stosowania leków jest dostarczenie ich bezpośrednio do dróg oddechowych i uzyskanie prawidłowej depozycji płucnej. Zaletą leków przyjmowanych tą drogą jest ich mała biodostępność, co pozwala osiągnąć duże ich stężenie w drogach oddechowych i szybki początek działania przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych związanych z ogólnoustrojowym działaniem preparatu⁶.

Prawidłowe przyjmowanie leków wziewnych przez pacjentów chorych na POChP prowadzi do lepszej kontroli objawów choroby, zmniejszenia częstości występowania oraz ciężkości zaostrzeń oraz poprawy tolerancji wysiłku fizycznego³. U chorych na astmę popełniających błędy podczas stosowania leków wziewnych kontrola choroby jest gorsza, a ryzyko jej zaostrzenia oraz wystąpienia działań niepożądanych stosowanej terapii większe².

Przegląd systematyczny badań dotyczących wpływu błędów popełnianych podczas inhalacji leków wziewnych na przebieg choroby wykazał, że zwiększenie liczby błędów u chorych na astmę lub POChP wiąże się z nasileniem objawów schorzenia⁷. Udokumentowano ponadto, że nauka prawidłowej techniki inhalacji leków wziewnych skutkująca zmniejszeniem liczby popełnianych błędów prowadzi do istotnej poprawy kontroli objawów choroby oraz jakości życia⁸. Większa liczba błędów podczas inhalacji leków wziewnych koreluje z rocznym wzrostem kosztów bezpośrednich i pośrednich ponoszonych przez system opieki zdrowotnej w opiece nad chorymi na astmę i POChP⁷.

Rycina 1. Elementy strategii prawidłowego wyboru i korzystania z inhalatora dla chorych na astmę na podstawie wytycznych Global Initiative for Asthma²

Autorzy wytycznych Global Initiative for Asthma (GINA) i Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) podkreślają znaczenie właściwej techniki inhalacji leków wziewnych w terapii chorych na astmę i POChP^2,3. Poprawność korzystania z inhalatora powinna być oceniana podczas każdej wizyty lekarskiej. Nie istnieje jeden idealny inhalator dla wszystkich pacjentów. Decyzję o jego wyborze należy podejmować indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę jego predyspozycje oraz preferencje. Ocena poprawności stosowania leków wziewnych oraz przestrzegania zaleceń lekarskich jest jednym z elementów postępowania, które zakłada poprawę kontroli choroby oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia zaostrzeń. Na rycinie 1 przedstawiono strategię zaproponowaną w wytycznych GINA mającą na celu zapewnienie prawidłowego korzystania z inhalatora. Bez­względnie należy pamiętać o przeszkoleniu pacjenta ze sposobu korzystania z inhalatora w czasie rozpoczynania terapii nowym lekiem wziewnym. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowej kontroli astmy przed intensyfikacją farmakoterapii należy zawsze sprawdzić poprawność techniki inhalacji leków wziewnych.

Na podobne elementy zwracają uwagę autorzy dokumentu GOLD³, podkreślając konieczność dopasowania inhalatora do indywidualnych oczekiwań i możliwości pacjenta. Wskazują na konieczność praktycznego szkolenia chorego z zakresu poprawnej obsługi zaleconego inhalatora, sprawdzania techniki inhalacji w czasie wizyt kontrolnych, a zwłaszcza przed ewentualną modyfikacją leczenia.

Typy inhalatorów

Inhalatory aktualnie dostępne na rynku dzielą się na 3 główne typy:

• inhalatory proszkowe (DPI – dry powder inhaler)
• inhalatory ciśnieniowe (pMDI – pressurized metered-dose inhaler)
• inhalatory miękkiej mgły (SMI – soft mist inhaler).

Różnią się one sposobem generacji aerozolu oraz techniką inhalacji. Każdy z nich ma swoje zalety i ograniczenia, dlatego warto znać ich odmienności.