Skuteczne leczenie depresji wymaga dokładnej diagnostyki i analizy obrazu klinicznego, właściwego doboru interwencji oraz systematycznej oceny efektów terapii. Obecnie dysponujemy wieloma metodami leczenia, a dobór właściwej interwencji wymaga uwzględnienia różnorodnych czynników, które opisano w artykule. Przedstawiono również opcje farmakoterapii wraz z ich spodziewanymi efektami klinicznymi, możliwymi działaniami niepożądanymi i przeciwwskazaniami, a także metody niefarmakologiczne – psychoterapię i terapie neuromodulacyjne.

Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne depresji

Rozpoznanie depresji opiera się na stwierdzeniu zespołu objawów psychicznych i somatycznych, które utrzymują się przez co najmniej 2 tygodnie. Obejmują one obniżony nastrój, utratę zainteresowań lub zdolności do odczuwania przyjemności (anhedonia). Objawom podstawowym często towarzyszą zaburzenia snu, apetytu, funkcji poznawczych (głównie uwagi i pamięci), niska samoocena, poczucie winy, wyraźne obniżenie poziomu energii (męczliwość). Charakterystyczne są także zmiany myślenia i sposobu przetwarzania informacji. Dla zmienionego depresyjnie myślenia typowa jest tzw. triada Becka obejmująca negatywną ocenę siebie, pejoratywną interpretację własnych doświadczeń i otaczającej rzeczywistości oraz pesymistyczne przewidywania przyszłości. Te zniekształcenia poznawcze wzajemnie się wzmacniają, podtrzymując depresyjny nastrój, brak nadziei i poczucie bezradności. W depresji z objawami psychotycznymi zniekształcenia myślenia mogą osiągać poziom urojeń, czyli zgodnych z obniżonym nastrojem fałszywych przekonań, których pacjent nie weryfikuje mimo logicznej argumentacji. Przekonania te mogą dotyczyć poczucia winy, ubóstwa bądź nieuleczalnej choroby. Rzadziej psychotyczne objawy w depresji mają postać doznań omamowych, np. słuchowych lub węchowych. Cierpienie związane z objawami depresyjnymi, brak nadziei na zmianę i pragnienie ulgi często prowadzą do wystąpienia myśli samobójczych. Mogą one mieć różne nasilenie – od biernego pragnienia „niebudzenia się” po konkretne plany odebrania sobie życia. Próby samobójcze podejmuje 10% osób z rozpoznaniem depresji, a wskaźniki dokonanych samobójstw w tej populacji są 10-20 razy wyższe niż w populacji ogólnej¹.