Ze względu na zwiększającą się długość życia przybywa pacjentów z przewlekłym zespołem bólowym narządu ruchu, w tym kręgosłupa. W ostatnich latach obserwujemy wzrost liczby pacjentów zgłaszających się do lekarzy różnych specjalności (szczególnie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej), którzy skarżą się na ból w zakresie szyjnego odcinka kręgosłupa. Początkowo obserwowane są dolegliwości bólowe ze stopniowym ograniczeniem ruchomości, ale w przypadku braku leczenia i postępu choroby może dojść do kompresji struktur nerwowych. Ich skutkiem jest promieniowanie dolegliwości do kończyny/kończyn górnych. Poza bólem pacjenci zgłaszają parestezje (drętwienie, mrowienie dochodzące do rąk), pojawiają się niedowłady, a w określonych sytuacjach nawet zanik mięśni okołokręgosłupowych. Problem w dużej mierze wiąże się z nieergonomicznym wykorzystywaniem oraz przeciążeniem odcinka szyjnego kręgosłupa podczas pracy lub używania urządzeń elektronicznych. Coraz częściej mówi się o tzw. trójetapowej koncepcji leczenia, która przedstawia kompleksowe podejście do zaburzenia.

Trójetapowa koncepcja leczenia

Koncepcja ta zakłada trzy kluczowe składowe:

• Po pierwsze, oceniane są czynniki ryzyka zespołu bólowego kręgosłupa. Jednym z częściej występujących czynników jest nieergonomiczne stanowisko pracy, szczególnie ustawienie monitora na nieprawidłowej wysokości (zbyt nisko) lub bardziej z prawej lub lewej strony, a nie centralnie. Bardzo częstym czynnikiem jest nieumiejętne korzystanie z telefonu komórkowego, dla którego typowe jest przyginanie brody do mostka. Powyższe sytuacje powodują znaczne przeciążenia odcinka szyjnego kręgosłupa. Standardowo w pozycji 0° przeciążenie na odcinku szyjnym wynosi 4-5 kg, a w przygięciu 60° jest generowane przeciążenie na poziomie 25-27 kg. W rezultacie dochodzi do napięcia tkanek miękkich (mięśni, powięzi, więzadeł), czego konsekwencją są ograniczenie ruchomości oraz dolegliwości bólowe. W dalszej kolejności dochodzi do zniesienia lordozy szyjnej i powstania np. dyskopatii oraz zmian zwyrodnieniowych w stawach międzykręgowych (spondyloartrozy). W związku z tym niezbędna jest modyfikacja czynników ryzyka, ponieważ ich redukcja jest często niemożliwa.
• Po ocenie czynników ryzyka i ich modyfikacji włącza się szeroko rozumianą terapię lekarską – od postępowania zachowawczego po leczenie operacyjne, adekwatnie do rozpoznanej patologii. Stosuje się farmakoterapię doustną przeciwbólową, przeciwzapalną i miorelaksanty. Coraz częściej jest też wykorzystywana małoinwazyjna terapia iniekcyjna, np. mezoterapia kręgosłupa (wielopunktowa mikroiniekcja z podaniem leków bądź iniekcyjnych wyrobów medycznych). Jedną z metod uśmierzających ból i poprawiających komfort życia są zabiegi przezskórne: termolezja (RF – radiofrequency ablation; ablacja temperaturą 80°C) oraz neuromodulacja, tzw. pulsacyjna radiofrekwencja (PRF – pulsed radiofrequency). Niemniej w określonych sytuacja należy wykonać bardziej inwazyjne procedury zabiegowe, szczególnie w objawowej dyskopatii, niestabilności bądź stenozie kanału kręgowego.
• Trzecim elementem jest wdrożenie w odpowiednim czasie procesu rehabilitacji. Z reguły następuje ona po zakończeniu kluczowej terapii lekarskiej, której celem jest po części przygotowanie chorego do fizjoterapii. Przykładowo zastosowanie mezoterapii rozluźnia napięte tkanki, poprawia ruchomość, a w konsekwencji redukuje ból. Pacjent jest przygotowany do terapii ruchem w lepszych warunkach, ćwiczenia są wykonywane bez bólu w większym zakresie ruchowym. To samo dotyczy leczenia operacyjnego. Zbyt szybkie wdrożenie ćwiczeń obciążających operowany segment kręgosłupa może doprowadzić do powstania nawrotowej przepukliny jądra miażdżystego (PJM) po zabiegu jej usunięcia albo obluzowania implantów (śrub) po zabiegu stabilizacji kręgosłupa. Dlatego każdy pacjent wymaga zindywidualizowanego programu rehabilitacyjnego, wdrożonego w odpowiednim czasie, adekwatnie do jego patologii, w połączeniu z odpowiednią edukacją.