Gastroenterologia
Stłuszczenie trzustki
Obraz kliniczny, diagnostyka i znaczenie metaboliczne
lek. Katarzyna Rosłonkiewicz-Wiechowska
- Grupy pacjentów obciążone ryzykiem wystąpienia stłuszczenia trzustki i następstwa rozwoju zaburzenia
- Kluczowa rola badań obrazowych (przede wszystkim USG i MR w sekwencji MR-PDFF) w diagnostyce
- Leczenie oparte na postępowaniu zachowawczym, wspierane farmakoterapią (agoniści GLP-1, inhibitory DPP-4 i SGLT-2) może stanowić uzupełnienie terapii u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi
- Znaczenie oceny stłuszczenia trzustki w rutynowej diagnostyce we wcześniejszej identyfikacji osób ze zwiększonym ryzykiem metabolicznym i onkologicznym
W ostatnich dekadach otyłość stała się jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego na świecie. Według danych z 2022 roku globalnie u blisko 16% dorosłej populacji występowała. W Polsce nadmierną masę ciała stwierdza się u około 60% dorosłych, z czego 21% spełnia kryteria rozpoznania otyłości.
Ektopowe odkładanie tkanki tłuszczowej, zwłaszcza otłuszczenie trzewne, należy do głównych czynników ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i nowotworowych. Jednym z najlepiej poznanych schorzeń z tej grupy jest stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną (MASLD – metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease). Wraz z cukrzycą typu 2, nadciśnieniem tętniczym i dyslipidemią MASLD stanowi podstawowy element zespołu metabolicznego, który istotnie zwiększa ryzyko przedwczesnych zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych i onkologicznych.
W ostatnich latach coraz większą uwagę badaczy zwraca również trzustka jako narząd aktywnie uczestniczący w procesach metabolicznych towarzyszących otyłości. Już w 1933 roku Ogilvie wprowadził termin „pancreatic lipomatosis” (otłuszczenie trzustki), by określić nadmierną akumulację tłuszczu w miąższu tego narządu1. W kolejnych latach Schaefer opisał zależność między zawartością tłuszczu w trzustce a masą ciała2, Olsen wykazał narastanie stopnia stłuszczenia wraz z wiekiem3, natomiast Stamm potwierdził korelację między nasileniem otłuszczenia trzustki a ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 24.
Patogeneza i czynniki ryzyka
Stłuszczenie trzustki rozwija się w wyniku złożonej interakcji czynników środowiskowych, metabolicznych i genetycznych. Ilość tłuszczu w miąższu koreluje zarówno z wiekiem, jak i ze wskaźnikiem masy ciała (BMI – body mass index). Zawartość tłuszczu w trzustce zwiększa się stopniowo do około 60 roku życia, po czym się stabilizuje. Objętość narządu rośnie natomiast do około 30 roku życia, a następnie stopniowo się zmniejsza.
U osób otyłych obserwuje się wzrost objętości miąższu o 10-15% przy jednoczesnym zwiększeniu udziału tkanki tłuszczowej – zawartość tłuszczu może sięgać nawet 70%, co prowadzi do znacznego wzrostu wskaźnika tłuszcz/miąższ (fat-to-parenchyma ratio).
