Endokrynologia
Co zrobić, gdy pierwszy raz stwierdza się podwyższone stężenie TSH przy normalnym fT4
Dominika Tomkiel
dr n. med. Anna Skowrońska-Szcześniak
- Algorytm diagnostyczny niedoczynności tarczycy
- Czynniki, które mogą wpływać na podwyższenie stężenia TSH ujawnione w badaniach laboratoryjnych
- Konieczność indywidualnego planowania postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u każdego pacjenta
Zaburzenia czynności tarczycy należą do najczęstszych schorzeń endokrynologicznych i stanowią jedną z głównych przyczyn konsultacji specjalistycznych¹. Pacjenci z niepokojącymi objawami lub nieprawidłowymi wynikami badań laboratoryjnych często trafiają początkowo do lekarzy różnych specjalności, którzy mogą mieć trudności w ustaleniu dalszego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Najczęściej występującym zaburzeniem w tej grupie jest niedoczynność tarczycy, wynikająca z niedoboru hormonów tarczycowych2. Niedoczynność tarczycy rozwija się u 1-6% osób poniżej 60 roku życia, a częstość jej występowania wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Schorzenie to dotyczy kobiet 5-8 razy częściej niż mężczyzn.
Rozpoznanie opiera się na ocenie obrazu klinicznego, wyników badań laboratoryjnych oraz badania ultrasonograficznego tarczycy. Podstawowe znaczenie diagnostyczne ma oznaczenie stężenia tyreotropiny (TSH – thyroid stimulating hormone), uzupełniane pomiarem wolnych hormonów tarczycy: tyroksyny (fT4 – free thyroxine) i trijodotyroniny (fT3 – free triiodothyronine)³.
Pierwotne choroby tarczycy odpowiadają za ponad 95% przypadków niedoczynności tarczycy. Wynikają one z niewystarczającej produkcji hormonów tarczycy spowodowanej chorobą samego gruczołu tarczowego. Wyróżnia się:
- jawną niedoczynność tarczycy, która charakteryzuje się stężeniem TSH powyżej górnej granicy normy zakresu referencyjnego oraz stężeniem fT4 poniżej dolnej granicy normy
- subkliniczną niedoczynność tarczycy (SCH – subclinical hypothyroidism), dla której swoiste jest utrzymujące się podwyższone stężenie TSH przy prawidłowym stężeniu fT4. Jest to zaburzenie stosunkowo częste – wyniki dużych badań populacyjnych wskazują, że subkliniczna niedoczynność tarczycy występuje u 4-8,5% osób bez wcześniej rozpoznanej choroby tarczycy, zazwyczaj przy wartościach TSH w zakresie 4,5-10 mj.m./l2-3.
Etiologia i patogeneza niedoczynności tarczycy
Niedoczynność tarczycy może się rozwijać w wyniku zaburzeń zlokalizowanych na różnych poziomach osi podwzgórze–przysadka–tarczyca. W przeważającej większości przypadków ma ona charakter pierwotny i jest związana z bezpośrednią dysfunkcją samego gruczołu tarczowego3. Znacznie rzadziej występuje postać wtórna, czyli centralna, wynikająca z upośledzenia czynności przysadki mózgowej lub podwzgórza, prowadzącego do niedostatecznej stymulacji tarczycy.
