Psychiatria
Zaburzenia psychiczne w chorobach autoimmunologicznych
dr hab. n. med. Anna Z. Antosik-Wójcińska, prof. UKSW1
Amelia Jankowska2
- Omówienie wybranych chorób autoimmunologicznych w kontekście ich wpływu na zdrowie psychiczne
- przyczyny rozwoju obserwowanych zaburzeń i częstość ich występowania
- uwzględnienie mniej znanych aspektów neuropsychiatrycznych
- konieczność interdyscyplinarnego podejścia terapeutycznego
Choroby autoimmunologiczne, nazywane inaczej układowymi chorobami tkanki łącznej, oddziałują tak naprawdę na każdy narząd oraz układ w organizmie. To, jakie objawy występują, oraz ich częstość zależą od zajętych ośrodków; w tym przypadku rozpatruje się układy: ośrodkowy, obwodowy oraz autonomiczny. Głównymi czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia choroby autoimmunologicznej są:
- występowanie chorób w rodzinie (część jest uwarunkowana genetycznie)
- palenie papierosów
- otyłość
- zakażenia niektórymi wirusami
- przyjmowanie niektórych leków.
Z kolei objawami neuropsychiatrycznymi są:
- postępujące zaburzenie funkcji poznawczych
- zaburzenia nastroju (depresja) oraz snu
- chwiejność emocjonalna
- zaburzenia pamięci oraz koncentracji
- zaburzenia psychosensoryczne
- depersonalizacja
- derealizacja
- objawy lękowe
- omamy
- urojenia, w tym urojenia prześladowcze.
Powikłania występują również w innych układach, szczególnie w naczyniowym. Etiogeneza jest wieloczynnikowa – zapalno-zakrzepowa oraz immunologiczno-zapalna. Przykładem powikłań zapalno-zakrzepowych jest przyspieszony rozwój zmian miażdżycowych spowodowany przewlekłym stanem zapalnym oraz obecnością autoprzeciwciał (pacjenci z chorobami tkanki łącznej)1. Zmiany miażdżycowe stwierdza się u 30-40% pacjentów, głównie w populacji chorych na toczeń rumieniowaty układowy (SLE – systemic lupus erythematosus). Takie zmiany prowadzą do powikłań naczyniowych, głównie w zakresie krążenia wieńcowego i mózgowego2. Jednym z najgroźniejszych powikłań jest udar mózgu. Występuje u 20-30% pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i stanowi najczęstszą przyczynę zgonów w tej grupie. Z kolei immunologicznymi czynnikami patogenetycznymi są cytokiny prozapalne, a także autoprzeciwciała.
Przykładowe choroby autoimmunologiczne powiązane z zaburzeniami psychicznymi to:
- choroby układowe tkanki łącznej: toczeń rumieniowaty układowy, twardzina, układowe zapalenia naczyń, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), reaktywne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczycowe zapalenie stawów, zespół Sjögrena
- nieswoiste zapalenia jelit: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna
- choroby tarczycy: choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa
- choroby nadnerczy: choroba Addisona
- choroby neurologiczne: miastenia, stwardnienie rozsiane, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia
- choroby skóry: bielactwo nabyte (podejrzewane), łuszczyca, łysienie plackowate
- niedokrwistość Addisona-Biermera
- sarkoidoza
- cukrzyca typu 1.
