Przypadek kliniczny
Kiedy wysypka to dopiero początek, czyli wpływ półpaśca na przebieg chorób przewlekłych
dr hab. n. med. Bogusz Aksak-Wąs
- Etiologia, patogeneza i rozpoznanie półpaśca oraz neuralgii popółpaścowej
- Związek VZV z innymi chorobami i zaburzeniami (np. chorobami sercowo-naczyniowymi, układu oddechowego, cukrzycą, zaburzeniami depresyjnymi)
- Zasady leczenia przeciwwirusowego i postępowania przeciwbólowego
- Profilaktyka: znaczenie szczepień przeciwko VZV
Półpasiec (HZ – herpes zoster) jest reaktywacją wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV – varicella zoster virus). Stanowi istotny problem praktyki podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i internistycznej ze względu na częstość, silny ból, ryzyko powikłań (zwłaszcza ocznych i neurologicznych) oraz neuralgię popółpaścową (PHN – postherpetic neuralgia). Kluczowe są: szybka kwalifikacja do leczenia przeciwwirusowego, adekwatna analgezja z komponentą leczenia bólu neuropatycznego oraz prewencja szczepienna.
W artykule zaprezentowano zdjęcia zmian półpaścowych u pacjentów kierowanych na oddział zakaźny i w jego ramach hospitalizowanych. Przedstawiane zmiany znajdują się zarówno w obrębie twarzy, jak i innych części ciała. Zdjęcia mają charakter szkoleniowy – pokazują, jak różnego typu zmiany mogą wyglądać u poszczególnych chorych.
Etiologia, epidemiologia i etiopatogeneza półpaśca (Polska/świat) oraz neuralgii popółpaścowej
Etiologia – VZV jako patogen neurotropowy
Wirus ospy wietrznej i półpaśca jest herpeswirusem o zdolności do ustanawiania latencji w zwojach czuciowych po pierwotnym zakażeniu (ospa wietrzna). Reaktywacja prowadzi do replikacji wirusa, zapalenia nerwu i zwoju oraz transportu do skóry, co klinicznie objawia się bólem i dermatomalną wysypką pęcherzykową.
Konsekwencje praktyczne
- Ból może poprzedzać wysypkę (faza prodromalna), a w części przypadków dominować nad zmianami skórnymi.
- Obraz może być nietypowy u osób z immunosupresją (większe ryzyko rozsiewu i zajęcia narządowego).
- Neurotropizm tłumaczy neuralgię popółpaścową i część powikłań neurologicznych.
Epidemiologia światowa – skala problemu i trendy
W ujęciu populacyjnym półpasiec jest częstym schorzeniem, a ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem i immunosupresją. Systematyczne przeglądy epidemiologiczne wskazują na istotne obciążenie zachorowaniami i powikłaniami przede wszystkim w starszych grupach wiekowych.
Najważniejsze determinanty ryzyka (użyteczne klinicznie):
- wiek (immunosenescencja i spadek odporności komórkowej przeciw VZV)
- stany upośledzenia odporności (choroby nowotworowe, leczenie immunosupresyjne, transplantacje, zaawansowane niedobory odporności)
- wysokie obciążenie chorobami przewlekłymi – jako marker podatności na zachorowanie.
