Ostre schorzenia jamy brzusznej to nagle pojawiające się choroby zlokalizowanych w niej narządów, o burzliwym przebiegu, często zagrażające życiu pacjenta, wymagające wdrożenia szybkiej diagnostyki, podjęcia zdecydowanych działań terapeutycznych i często natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Najczęstszymi wskazaniami do pilnej interwencji chirurgicznej są: objawy ostrej niedrożności jelit, ograniczonego lub rozlanego zapalenia otrzewnej, ostrego niedokrwienia jelit, objawy wstrząsu krwotocznego związanego z krwawieniem do przewodu pokarmowego bądź do jamy otrzewnej oraz objawy wstrząsu septycznego w wyniku trwającego schorzenia jamy brzusznej.

Diagnostyka i obraz kliniczny ostrego brzucha

Rozpoznanie tzw. ostrego brzucha opiera się na: zebraniu starannego wywiadu od pacjenta lub jego rodziny, badaniu przedmiotowym, badaniach pomocniczych, obserwacji klinicznej oraz wnikliwie przeprowadzonej diagnostyce różnicowej. Rozpoznanie ostrego schorzenia jamy brzusznej w blisko 90% przypadków nie nastręcza kłopotów, jednak u pozostałych 10% chorych przyczyna ostrego brzucha ustalana jest dopiero na stole operacyjnym.

Prawidłowo zebrany wywiad od pacjenta pozwala na ustalenie prawdopodobnego rozpoznania i zaplanowanie dalszego postępowania kwalifikującego chorego do leczenia zachowawczego bądź operacyjnego. W czasie zbierania wywiadu należy uwzględnić przebyte schorzenia jamy brzusznej, zabiegi operacyjne, a także inne przewlekłe stany chorobowe mogące mieć wpływ na stan chorego.

Stałym objawem tzw. ostrego brzucha jest ból, dlatego należy poświęcić mu więcej czasu – wypytać pacjenta o czas pojawienia się bólu, jego charakter, lokalizację i nasilenie. Przyczynami bólu są: wzrost ciśnienia w obrębie chorego narządu jamy brzusznej, pociąganie za krezkę jelita oraz podrażnienie otrzewnej ściennej. Wyróżniane są dwa rodzaje bólów:

• ból somatyczny – związany jest z podrażnieniem zakończeń nerwowych w obrębie otrzewnej ściennej, krezki jelita, sieci mniejszej i przestrzeni zaotrzewnowej przez toczący się proces chorobowy w jamie brzusznej. Podrażnienie to powoduje u chorego ból o charakterze ciągłym, który wzmaga się podczas ruchów
• ból trzewny – związany jest z podrażnieniem i zajęciem procesem chorobowym samego narządu. Przewodzony jest za pomocą nerwów trzewnych i odczuwalny w jamie brzusznej w sposób niezbyt ściśle sprecyzowany. Często towarzyszą mu nudności, wymioty i bladość powłok skórnych.