Geriatria
Uzależnienia w populacji geriatrycznej – implikacje zdrowotne i terapeutyczne
lek. Paulina Trawka
- Osoby starsze są istotnie podatne na ryzyko rozwoju uzależnienia, m.in. przez fizjologiczne zmiany metaboliczne zachodzące w organizmie. Pojawia się przymus stosowania substancji, rozwijają się tolerancja i objawy odstawienne, które najczęściej są widoczne w warunkach szpitalnych, gdzie chory nie ma dostępu do danej substancji
- Najczęściej nadużywane są: alkohol, papierosy, benzodiazepiny i ich pochodne oraz opioidy
- Uzależnienia te mogą prowadzić do wielu powikłań i chorób przewlekłych. Wskazane jest odpowiednie leczenie detoksykacyjne oraz odwykowe
Nasze społeczeństwo coraz bardziej się starzeje. Procentowy udział osób starszych w Polsce stale rośnie. W 2023 roku wynosił 26,3% populacji ogólnej, a według przewidywań do 2060 roku wzrośnie do niemal 40%1.
Zgodnie z definicjami międzynarodowymi, takimi jak te stosowane przez Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) i World Health Organization (WHO), populacja geriatryczna to najczęściej osoby w wieku ≥65 lat. Niemniej w Polsce, według Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), wiek ten można obniżyć do ≥60 lat, ponieważ wielu pacjentów w tej grupie mierzy się już z wielochorobowością i problemami z funkcjonowaniem w życiu codziennym.
W kontekście uzależnień zazwyczaj mówi się o osobach młodych, będących pod dużym wpływem grupy rówieśniczej, mających skłonności do zachowań ryzykownych. Natomiast uzależnienia w populacji geriatrycznej to problem często niezauważalny, choć wciąż narastający i mający istotne znaczenie w praktyce klinicznej. W związku z tym warto zapoznać się z jego charakterystyką.
Przyczyny uzależnień w populacji osób starszych
Osoby starsze są szczególnie narażone na ryzyko uzależnienia. Wynika to z faktu, że wiele z nich ma choroby przewlekłe, których zaawansowanie może powodować chroniczny, słabo reagujący na leczenie ból (np. neuropatia cukrzycowa bądź choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa), a to wzmaga uczucie niepokoju i problemy ze snem. W związku z tym w tej grupie stosuje się leki przeciwbólowe, nasenne lub uspokajające, które mogą mieć działanie uzależniające.
Ponadto wraz z wiekiem procesy metaboliczne w organizmie zwalniają, funkcje wątroby i nerek są obniżone, dlatego farmakokinetyka i farmakodynamika substancji mogą się różnić w porównaniu z populacją ogólną. Seniorzy często wymagają mniejszych dawek leków i są bardziej narażeni na działania niepożądane, w tym uzależniające.
Warto również wziąć pod uwagę problem samotności i wycofania społecznego występujący w tej grupie pacjentów. Pojawiające się zaburzenia nastroju, takie jak depresja bądź lęk, mogą się przyczynić do poszukiwania ulgi w substancjach uzależniających.
