Jeżeli na podstawie parametrów antropometrycznych rozpozna się otyłość, biorąc pod uwagę dane z wywiadu, badania przedmiotowego i badań laboratoryjnych oraz innych badań dodatkowych, należy rozpocząć diagnostykę w kierunku występowania objawów podmiotowych i przedmiotowych dysfunkcji narządów i indywidualnego ograniczenia w wykonywaniu codziennych czynności.

Powikłania, jakie należy poddać ocenie w trakcie diagnostyki otyłości:

• ośrodkowy układ nerwowy: zaburzenia widzenia, nawracające bóle głowy
• układ oddechowy: bezdech lub spłycenie oddechu w czasie snu; hipowentylacja, duszność, świszczący oddech z powodu zmniejszenia podatności płuc i/lub przepony albo jakiekolwiek połączenie tych objawów
• zaburzenia metaboliczne: nieprawidłowa glikemia na czczo, nietolerancja glukozy, hipertriglicerydemia i niskie stężenie cholesterolu frakcji HDL
• wątroba: stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi i spowodowane nią włóknienie
• nerki: mikroalbuminuria ze zmniejszonym szacunkowym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej (eGRF – estimated glomerular filtration rate)
• układ rozrodczy: zaburzenia owulacji, zaburzenia miesiączkowania, zespół policystycznych jajników u kobiet, hipogonadyzm u mężczyzn
• układ krążenia: niewydolność serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową spowodowaną redukcją czynności skurczowej lewej komory (HFrEF – heart failure with reduced ejection fraction), napadowe/utrwalone/przetrwałe migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, przewlekłe zmęczenie i/lub obrzęk kończyn dolnych z powodu upośledzonej funkcji rozkurczowej – niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową lub niewydolność serca z łagodnie zmniejszoną frakcją wyrzutową lewej komory(HFpEF – heart failure with preserved ejection fraction, HFmrEF – heart failure with mid-range ejection fraction), nawracająca zakrzepica żył głębokich i/lub choroba zakrzepowo-zatorowa płuc, podwyższone ciśnienie tętnicze
• układ moczowy: nawracające lub przewlekłe nietrzymanie moczu
• układ mięśniowo-szkieletowy: silny ból stawu kolanowego lub biodrowego związany ze sztywnością stawów i ograniczeniem zakresu ich ruchomości
• układ limfatyczny: obrzęk limfatyczny kończyn dolnych powodujący przewlekły ból i/lub ograniczenie zakresu ruchu
• ograniczenia codziennych aktywności: znaczne, nieadekwatne do wieku ograniczenia mobilności i/lub innych podstawowych czynności, takich jak kąpiel, ubieranie się, korzystanie z toalety, higiena, jedzenie.

Jeżeli nie występują dysfunkcja narządowa ani ograniczenia codziennej aktywności, diagnozuje się otyłość przedkliniczną. W przypadku występowania dysfunkcji narządowej i/lub codziennego ograniczenia aktywności należy rozpoznać otyłość kliniczną¹².

Komisja rekomenduje również, by zarówno chorych z otyłością kliniczną, jak i przedkliniczną objąć opieką i ustalić dla nich indywidualny program leczenia otyłości. Należy podkreślić, że skuteczności leczenia nie należy oceniać tylko przez pryzmat utraconych kilogramów. W grupie chorych z otyłością kliniczną kluczowe są uzyskanie istotnej poprawy lub ustąpienia zaburzeń narządowych spowodowanych nadmiarem tkanki tłuszczowej, zwłaszcza trzewnej, oraz poprawa codziennego funkcjonowania. W grupie chorych z otyłością przedkliniczną istotne jest natomiast zmniejszenie ryzyka rozwoju zaburzeń narządowych typowych dla otyłości klinicznej. Zarówno u chorych z otyłością przedkliniczną, jak i kliniczną należy stosować wszystkie metody leczenia otyłości, których skuteczność została potwierdzona w dotychczas przeprowadzonych badaniach naukowych: leczenie niefarmakologiczne (zmiana sposobu odżywiania, zwiększenie aktywności fizycznej, w razie potrzeby psychoterapia), farmakoterapię wspomagającą leczenie otyłości i leczenie operacyjne¹².

Definicje i rekomendacje zawarte w dokumencie opracowanym przez komisję „The Lancet Diabetes and Endocrinology” zostały zatwierdzone przez 75 organizacji, w tym stowarzyszenia naukowe i grupy zajmujące się prawami pacjentów, m.in. World Obesity Federation (WOF), The Obesity Society (USA) and Obesity Canada¹².

Nowa definicja otyłości została już uwzględniona w najnowszym stanowisku American College of Cardiology (ACC) dotyczącym leczenia otyłości u chorych z niewydolnością serca¹³.

Podsumowanie

Zaproponowany model rozpoznawania otyłości klinicznej definiuje otyłość jako trwającą chorobę, a nie stopień ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Podkreśla także, że otyłość prowadzi do rozwoju schorzeń nie tylko narządów zaangażowanych w regulację metaboliczną.

Zastosowanie nowej definicji otyłości podważa dalszy sens używania pojęcia „zespół metaboliczny”, ponieważ w znacznie szerszym znaczeniu zastępuje go termin „otyłość kliniczna”. Dzięki temu przywraca się właściwą kolejność przyczyn i skutków, stawiając w centrum otyłość, będącą chorobą i przyczyną licznych chorób. Nowa definicja umożliwia wcześniejsze rozpoznawanie otyłości i poszukiwanie jej powikłań oraz wdrożenie leczenia. Znika zatem argument, że koncepcja zespołu metabolicznego ma skłonić lekarza do poszukiwania i leczenia dodatkowych czynników ryzyka, gdy u chorego występuje jeden z nich. Należy jednak mieć świadomość, że jeszcze przez wiele lat terminy „zespół metaboliczny” i „otyłość kliniczna” mogą funkcjonować równolegle.