Temat numeru
Wielochorobowość i polifarmakoterapia u osób starszych
Jak stosować zasady depreskrypcji w praktyce internistycznej
prof. dr hab. n. med. Marlena Broncel
- Definicje wielochorobowości i polifarmakoterapii
- Najczęstsze mechanizmy prowadzące do wielolekowości oraz jej konsekwencje kliniczne
- Rola narzędzi do oceny przydatności leków u seniorów
- Kluczowe etapy depreskrypcji
Wielochorobowość i polifarmakoterapia u osób starszych
Wielochorobowość definiuje się jako współwystępowanie co najmniej 2 chorób przewlekłych. Badania wskazują, że u osób po 65 roku życia średnia liczba schorzeń wynosi około 3. Oznacza to, że niemal każdy senior choruje równocześnie na kilka chorób, co skutkuje koniecznością stosowania złożonych schematów terapeutycznych.
Polifarmakoterapia określana jest jako przyjmowanie ≥5 leków jednocześnie na stałe. Zjawisko to staje się coraz powszechniejsze wraz ze starzeniem się społeczeństw. Według szacunków w USA nawet 65% osób ≥65 roku życia stosuje ≥5 leków jednocześnie1, a w Europie odsetek ten wynosi 26-40%2.
Do przyczyn wielolekowości należą między innymi: nakładanie się zaleceń licznych specjalistów traktujących każdą chorobę osobno, brak koordynacji opieki oraz stosowanie wytycznych chorobowych bez korekty uwzględniającej całościowy stan pacjenta. W efekcie często „leczymy choroby, a nie chorego”, nie biorąc pod uwagę ograniczeń funkcjonalnych ani preferencji pacjenta3. Wraz ze wzrostem liczby stosowanych preparatów rośnie ryzyko interakcji lekowych i działań niepożądanych. W praktyce geriatrycznej nierzadko obserwuje się zjawisko kaskady lekowej: pojawienie się nowego objawu będącego działaniem niepożądanym leku bywa błędnie uznawane za symptom nowej choroby, co prowadzi do wdrożenia kolejnego leku3.
Działania niepożądane leków (ADR – adverse drug reactions) stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia seniorów. W licznych badaniach wykazano, że częstość upadków, zaburzeń poznawczych, otępień, złamań osteoporotycznych, a nawet zgonów rośnie wraz z liczbą przyjmowanych leków4. Każdy dodatkowy lek zwiększa ryzyko błędu w dawkowaniu i interakcji farmakokinetycznych lub farmakodynamicznych. Polipragmazja, czyli nadmierne, nieuzasadnione mnożenie leków, może dodatkowo pogarszać funkcje poznawcze i prowadzić do utraty samodzielności.
Działania niepożądane odpowiadają nawet za około 30% wszystkich hospitalizacji osób w podeszłym wieku5. Do najczęstszych ciężkich ADR w tej grupie należą:
- upadki (zwykle na skutek stosowania leków uspokajających lub hipotensyjnych)
- hiponatriemia
- majaczenie
- krwawienia z przewodu pokarmowego
- hipoglikemie6,7.
Rozbudowane schematy leczenia obniżają adherencję – pacjenci mają trudności z przestrzeganiem zaleceń, mylą dawki, pomijają leki lub rezygnują z terapii zniechęceni jej złożonością. W konsekwencji spada skuteczność leczenia chorób przewlekłych, co...
